athātaḥ śyāmātrivṛtkalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātreyaḥ||2||
vamanārthakalpanānantaraṃ virecanakalpeṣu vaktavyeṣu trivṛtāyā virecanadravyeṣu sukhavirecanatayā pradhānatvāt trivṛtkalpa evābhidhīyate| trivṛtābheda eva ca śyāmā, tena śyāmāyāstrivṛtāyāśca kalpaḥ śyāmātrivṛtkalpaḥ| yadyapi cāruṇamūlaiva trivṛdatrotkṛṣṭā vaktavyā, tathā'pyadhyāyasañjñāyāṃ śyāmāyā agre pāṭhenāśudoṣahantṛtayā śyāmāyāḥ prakarṣaṃ darśayati| ye cātra yogā vaktavyāste'ruṇayā vā śyāmayā vā ubhābhyāṃ vā doṣaśarīrādibalābalamavekṣya kartavyāḥ||1-2||
virecane trivṛnmūlaṃ śreṣṭhamāhurmanīṣiṇaḥ 1| tasyāḥ sañjñā guṇāḥ karma bhedaḥ kalpaśca vakṣyate||3||
virecane ityādau trivṛnmūlaśabdena śyāmamūlāyā aruṇamūlāyāśca sāmānyena mūlaṃ gṛhyate||3||
paryāyatvena vācakaiḥ paryāyavācakaiḥ||4||
kaṣāyā madhurā rūkṣā vipāke kaṭukā ca sā| kaphapittapraśamanī raukṣyāccānilakopanī||5|| sedānīmauṣadhairyuktā vātapittakaphāpahaiḥ| kalpavaiśeṣyamāsādya 4 sarvarogaharā bhavet||6||
sedānīmityādi| vātāpahauṣadhayogena vātahantṛtvamavidyamānaṃ bhavati, kaphapittahantṛtvaṃ vidyamānamadhikaṃ bhavatīti jñeyam| kalpavaiśeṣyamiti kalpanāviśeṣam| sarvarogahareti vyastasamastasarvadoṣārabdharogaharā||5-6||
mūlaṃ tu dvividhaṃ tasyāḥ śyāmaṃ cāruṇameva ca| tayormukhyataraṃ 5 viddhi mūlaṃ yadaruṇaprabham||7|| sukumāre śiśau vṛddhe mṛdukoṣṭhe ca tacchubham 6| mohayedāśukāritvācchyāmā kṣiṇvīta mūrcchayet 7||8|| taikṣṇyāt karṣati hṛtkaṇṭhamāśu doṣaṃ haratyapi| śasyate bahudoṣāṇāṃ krūrakoṣṭhāśca ye narāḥ||9||
trivṛtayorbhedamāha- mūlaṃ tu dvividhamityādi| mukhyataramiti virecanakriyāyāmevāvyāpattikaratvācchreṣṭhataram| sukumārāḥ śiśavaśca yadyapyavirecanīyā uktāstathā'pi teṣāṃ vidhīyamānavirecane hitamiti jñeyam| mohayedityādinā śyāmamūlāyā guṇakarmaṇī brūte| kṣiṇvīteti dhātukṣayaṃ kuryāt||7-9||
guṇavatyāṃ tayorbhūmau jātaṃ mūlaṃ samuddharet| upoṣya prayataḥ śukle śuklavāsāḥ samāhitaḥ||10|| gambhīrānugataṃ ślakṣṇamatiryagvisṛtaṃ ca yat| tadvipāṭyoddharedgarbhaṃ 8 tvacaṃ śuṣkāṃ nidhāpayet||11||
yadyapi madanakalpa eva guṇavadbhūmijātatvādi sāmānyena bheṣajānāmuktameva, tathā'pi gambhīrānugatatvādiviśeṣasya tatrānuktasyehābhidhāne sati tatprasaṅgāt tatkiñciducyate- guṇavatyāmityādi| śukle iti śuklapakṣe| gambhīrānugamiti dūrapraviṣṭam| uddharedgarbhamiti mūlasyāsthi uddharet| nidhāpayediti yathoktabhaiṣajyasthāpanavidhānena sthāpayet||10-11||
snigdhasvinno virecyastu peyāmātroṣitaḥ 9 sukham|12|
peyāmātroṣita iti pūrvadine peyāmātrāhāratayā uṣitaḥ; yadyapi cānyatra virecanapūrvadineṣu tathaivāhāro niyamitaḥ- “snehavaddravamuṣṇaṃ ca tryahaṃ bhuktvā rasaudanam” (sū.a.13) ityanena, tathā'pi trivṛdvirecanaprayoge pūrvadine viśeṣavidhānāt peyādānaṃ jñeyam| kiñceyameva tadvacanāt snigdhoṣṇamāṃsarasasādhitā ca kriyamāṇā na pūrvoktasnehavaddravauṣṇamāṃsarasaudanaviruddhā bhavati|12|
akṣamātraṃ tayoḥ piṇḍaṃ vinīyāmlena nā pibet||12|| go'vyajāmahiṣīmūtrasauvīrakatuṣodakaiḥ| prasannayā triphalayā śṛtayā ca pṛthak pibet||13||
akṣamātramityādinā navabhiramlādibhirdravyairnavayogānāha| tayoriti śyāmātrivṛdaruṇatrivṛtayoḥ| etayośca militayoḥ pratyekaṃ ca prayogā iti prāgeva pratipāditam| amleneti kāñjikena||12-13||
ekaikaṃ saindhavādīnāṃ dvādaśānāṃ sanāgaram| trivṛddviguṇasaṃyuktaṃ 10 cūrṇamuṣṇāmbunā pibet||14||
ekaikamityādinā saindhavādibhirdvādaśayogānāha| saindhavādayaśca dvādaśa rogabhiṣagjitīye (vi.a.8) lavaṇaskandhoktā jñeyāḥ| sanāgaramiti nāgarasahitaṃ sat pratyekaṃ saindhavādīnāṃ cūrṇaṃ dviguṇatrivṛtācūrṇayuktaṃ pātavyam||14||
pippalī pippalīmūlaṃ maricaṃ gajapippalī| saralaḥ kilimaṃ hiṅgu bhārgī tejovatī tathā||15|| mustaṃ haimavatī pathyā citrako rajanī vacā| svarṇakṣīryajamodā ca śṛṅgaveraṃ ca taiḥ pṛthak||16|| ekaikārdhāṃśasaṃyuktaṃ pibedgomūtrasaṃyutam|17|
pippalītyādinā pippalyādidravyabhedena mūtre'ṣṭādaśayogānāha||15-16||-
madhukārdhāṃśasaṃyuktaṃ śarkarāmbuyutaṃ pibet||17||
madhuketyādinaikaḥ prayogaḥ| ayaṃ ca saṅgrahoktayoḥ ‘yaṣṭyāṃ dvau’ ityanayorekataraḥ||17||
jīvakarṣabhakau medāṃ śrāvaṇīṃ karkāṭāhvayām| mudgamāṣākhyaparṇyau ca mahatīṃ śrāvaṇīṃ tathā||18|| kākolīṃ kṣīrakākolīmindrāṃ 11 chinnaruhāṃ tathā| kṣīraśuklāṃ payasyāṃ ca yaṣṭyāhvaṃ vidhinā pibet||19|| vātapittahitānyetānyanyāni tu kaphānile|20|
jīvaketyādinā caturdaśayogān tathā yaṣṭyāhvamityekaṃ cāha| ayaṃ ca saṅgrahoktayoḥ ‘yaṣṭyāṃ dvau’ iti dvayoranyataraḥ| kṣīraśuklā kṣīravidārī| indrā kokilākṣaḥ| payasyā arkapuṣpī||18-19||-
kṣīramāṃsekṣukāśmaryadrākṣāpīlurasaiḥ pṛthak||20|| sarpiṣā vā tayoścūrṇamabhayārdhāṃśikaṃ pibet|21|
kṣīretyādinā kṣīrādau sapta yogānāha| pīlu auttarapathikaṃ phalam||20||-
lihyādvā madhusarpirbhyāṃ saṃyuktaṃ sasitopalam||21|| ajagandhā tugākṣīrī vidārī śarkarā trivṛt| cūrṇitaṃ kṣaudrasarpirbhyāṃ līḍhvā sādhu viricyate||22|| sannipātajvarastambhadāhatṛṣṇārdito naraḥ| śyāmātrivṛtkaṣāyeṇa kalkena ca saśarkaram||23|| sādhayedvidhivallehaṃ lihyāt pāṇitalaṃ tataḥ| sakṣaudrāṃ śarkarāṃ paktvā kuryānmṛdbhājane nave||24|| kṣipecchīte 12 trivṛccūrṇaṃ tvakpatramaricaiḥ saha| mātrayā 13 lehayedetadīśvarāṇāṃ virecanam||25|| kuḍavāṃśān 14 rasānikṣudrākṣāpīluparuṣakāt| sitopalāpalaṃ kṣaudrāt kuḍavārdhaṃ ca sādhayet||26|| taṃ lehaṃ yojayecchītaṃ trivṛccūrṇena śāstravit| etadutsannapittānāmīśvarāṇāṃ 15 virecanam||27|| śarkarāmodakān vartīrgulikāmāṃsapūpakān| anena vidhinā kuryāt paittikānāṃ virecanam||28|| pippalīṃ nāgaraṃ kṣāraṃ śyāmāṃ trivṛtayā saha| lehayenmadhunā sārdhaṃ śleṣmalānāṃ 16 virecanam||29|| mātuluṅgābhayādhātrīśrīparṇīkoladāḍimāt| subhṛṣṭān svarasāṃstaile sādhayettatra cāvapet||30|| sahakārāt kapitthācca madhyamamlaṃ ca yat phalam| pūrvavadbahalībhūte trivṛccūrṇaṃ samāvapet||31|| tvakpatrakeśarailānāṃ cūrṇaṃ madhu ca mātrayā| leho'yaṃ kaphapūrṇānāmīśvarāṇāṃ virecanam||32||
lihyādvā madhvityādinā'ṣṭau lehānāha| lihyādvetyādinā prathamo lehaḥ| ajagandhetyādinā dvitīyaḥ| ajagandhā ajamodā| śyāmātrivṛdityādinā tṛtīyo lehaḥ| atra śarkarātrivṛccūrṇābhyāṃ samābhyāṃ kvāthapādikābhyāṃ lehaḥ| sakṣaudrāmityādinā caturthaḥ| atra kṣaudrapāko yogamahimnā| trivṛccūrṇamātrāpādikatvaṃ tvakpatrādīnāṃ, saugandhamātraprayojanatvāt 17| īśvarāṇāṃ virecanamiti vacanena sukumāratvādasnigdhaviṣayatāmasya darśayati, īśvarā hi prāyeṇa sukumārāḥ snigdhāśca bhavanti| kuḍavāṃśānityādiḥ pañcamaḥ| atra trivṛccūrṇamanirdiṣṭamānaṃ, tacca prakṣepanyāyāllehāt pādikaṃ kartavyam| utsannapittānām udbhūtapittānām| śarkaretyādinā sitāyogāṃścaturo'tideśānuguṇyāllehānāṃ madhya evāha| atra vartyādayo'pi śarkarākṛtā eva jñeyāḥ| anena vidhineti ikṣvādirasasaṃskāreṇa trivṛccūrṇayogena ca| pippalīṃ nāgaramityādinā ṣaṣṭho lehaḥ| madhyamiti amlakapitthasya madhyaṃ bhāgam| amlaṃ ca yat phalamiti mātuluṅgādi| pūrvavaditi kauḍavikatvaṃ mātuluṅgādirasānāṃ darśayati||21-32||
pānakāni rasān yūṣānmodakān rāgaṣāḍavān| anena vidhinā kuryādvirekārthaṃ kaphādhike||33||
pānakānītyādinā'tideśānuguṇyāt pānakādipañcayogānāha| rāgapradhānaḥ ṣāḍavo rāgaṣāḍavaḥ| anena vidhineti pūrvalehoktavidhinā||33||
bhṛṅgailābhyāṃ samā nīlī taistrivṛttaiśca śarkarā| cūrṇaṃ phalarasakṣaudraśaktubhistarpaṇaṃ pibet||34|| vātapittakaphottheṣu rogeṣvalpānaleṣu ca| nareṣu sukumāreṣu nirapāyaṃ virecanam||35||
bhṛṅgailābhyāmityādinā tarpaṇayogaṃ prathamamevāha, dvitīyastu tarpaṇayogo bhaviṣyatīti| bhṛṅgaṃ guḍatvak| taiśca śarkareti bhṛṅgalānīlītrivṛdbhiḥ| phalarasaḥ dāḍimarasaḥ||34-35||
śarkarātriphalāśyāmātrivṛtpippalimākṣikaiḥ| modakaḥ sannipātordhvaraktapittajvarāpahaḥ||36||
śarkaretyādinā modakaḥ prathamaḥ| tatra ca “modake dviguṇo guḍaḥ” iti vacanāt guḍaśarkarāṃ cūrṇāddviguṇāmicchanti||36||
trivṛcchāṇā matāstisrastisraśca triphalātvacaḥ| viḍaṅgapippalīkṣāraśāṇāstisraśca cūrṇitāḥ||37|| lihyāt sarpirmadhubhyāṃ ca modakaṃ vā guḍena tu| bhakṣayenniṣparīhārametacchodhanamuttamam 18||38|| gulmaṃ plīhodaraṃ śvāsaṃ 19 halīmakamarocakam| kaphavātakṛtāṃścānyān vyādhīnetahyapohati||39||
trivṛcchāṇā ityādineha modake ca yadyapi paṭhyate yogaḥ, tathā'pyasya lehenaiva grahaṇādayamaṣṭamo leho bhavati||37-39||
viḍaṅgapippalīmūlatriphalādhānyacitrakān| maricendrayavājājīpippalīhastipippalīḥ||40|| lavaṇānyajamodāṃ ca cūrṇitaṃ kārṣikaṃ pṛthak| tilatailatrivṛccūrṇabhāgau cāṣṭapalonmitau||41|| dhātrīphalarasaprasthāṃstrīn guḍārdhatulāṃ tathā| paktvā mṛdvagninā khādedbadarodumbaropamān||42|| guḍān kṛtvā na cātra syādvihārāhārayantraṇā| mandāgnitvaṃ jvaraṃ mūrcchāṃ mūtrakṛcchramarocakam||43|| asvapnaṃ gātraśūlaṃ ca kāsaṃ śvāsaṃ bhramaṃ kṣayam| kuṣṭhārśaḥkāmalāmehagulmodarabhagandarān||44|| grahaṇīpāṇḍurogāṃśca hanyuḥ puṃsavanāśca te| kalyāṇakā iti khyātāḥ sarveṣvṛtuṣu yaugikāḥ||45|| iti kalyāṇakaguḍaḥ|46|
viḍaṅgetyādinā dvitīyo modakaḥ||40-45||
vyoṣatvakpatramustailāviḍaṅgāmalakābhayāḥ 20| samabhāgā bhiṣagdadyāddviguṇaṃ ca mukūlakam||46|| trivṛto'ṣṭaguṇaṃ bhāgaṃ śarkarāyāśca ṣaḍguṇam| cūrṇitaṃ guḍikāḥ kṛtvā kṣaudreṇa palasammitāḥ||47|| bhakṣayet kalyamutthāya śītaṃ cānu pibejjalam| mūtrakṛcchre jvare vamyāṃ kāse śvāse bhrame kṣaye||48|| tāpe pāṇḍvāmaye'lpe'gnau śastā niryantraṇāśinaḥ| yogaḥ sarvaviṣāṇāṃ ca mataḥ śreṣṭho 21 virecane||49|| mūtrajānāṃ ca rogāṇāṃ vidhijñenāvacāritaḥ|50|
vyoṣetyādinā tṛtīyo modakaḥ| ayaṃ modakastantrāntare ‘abhayādya’ iti khyātaḥ| mukūlakaṃ dantī| atra mukūlādīnāmekaikadravyāpekṣayā dvaiguṇyādi bhavati| madhu ca tāvanmātraṃ yāvatā modako bhavati| kecidatra vyoṣādimilitacūrṇāddantyādīnāṃ dvaiguṇyaṃ vadanti||46-49||-
pathyādhātryurubūkāṇāṃ prasṛtau dvau trivṛtpalam||50|| daśa tānmodakān kuryādīśvarāṇāṃ virecanam|51|
pathyetyādinā caturthaḥ||50||-
trivṛddhaimavatī śyāmā nīlinī hastipippalī||51|| samūlā pippalī mustamajamodā durālabhā| kārṣikaṃ nāgarapalaṃ guḍasya palaviṃśatim||52|| cūrṇitaṃ modakān kuryādudumbaraphalopamān| hiṅgusauvarcalavyoṣayavānībiḍajīrakaiḥ||53|| vacājagandhātriphalācavyacitrakadhānyakaiḥ| modakān veṣṭayeccūrṇaistān satumburudāḍimaiḥ||54|| trikavaṅkṣaṇahṛdbastikoṣṭhārśaḥplīhaśūlinām| hikkākāsāruciśvāsakaphodāvartināṃ śubhāḥ 22||55||
trivṛddhaimavatītyādinā pañcamo modakaḥ pūryate| veṣṭayediti avacūrṇayet||51-55||
trivṛtāṃ kauṭajaṃ bījaṃ pippalīṃ viśvabheṣajam| kṣaudradrākṣārasopetaṃ 23 varṣāsvetadvirecanam||56|| trivṛddurālabhāmustaśarkarodīcyacandanam| drākṣāmbunā sayaṣṭyāhvasātalaṃ jaladātyaye||57|| trivṛtāṃ citrakaṃ pāṭhāmajājīṃ saralaṃ vacām| svarṇakṣīrīṃ ca hemante piṣṭvā tūṣṇāmbunā pibet||58|| śarkarā trivṛtā tulyā grīṣmakāle virecanam| trivṛttrāyantihapuṣāḥ sātalāṃ kaṭurohiṇīm 24||59|| svarṇakṣīrīṃ ca sañcūrṇya gomūtre bhāvayettryaham| eṣa sarvartuko yogaḥ snigdhānāṃ maladoṣahṛt||60|| trivṛcchyāmā durālambhā vatsakaṃ hastipippalī| nīlinī triphalā mustaṃ kaṭukā ca sucūrṇitam||61|| sarpirmāṃsarasoṣṇāmbuyuktaṃ pāṇitalaṃ tataḥ| pibet sukhatamaṃ 25 hyetadrūkṣāṇāmapi śasyate||62|| tryūṣaṇaṃ triphalā hiṅgu kārṣikaṃ trivṛtāpalam| sauvarcalārdhakarṣaṃ ca palārdhaṃ cāmlavetasāt||63|| taccūrṇaṃ śarkarātulyaṃ madyenāmlena vā pibet| gulmapārśvārtinutsiddhaṃ jīrṇe cādyādrasaudanam||64||
trivṛtāṃ kauṭajamityādinā ṣaḍṛtuvihitān yogān rūkṣāṇāmapi śasyate ityantenāha| sātalā carmakaśā| jaladātyaye śaradi| hemante yadyapi prabalaśītavāte virecanaṃ niṣiddhaṃ, tathā'pi vyādhiviṣayavihitaṃ virecanametajjñeyam| sarvartukayogau anukte ṛtau vasantādau ca jñeyau| trivṛcchyāmetyādiko'pi sarvartuko yogaḥ| tryūṣaṇamityādiścūrṇayogo dvitīyaḥ||56-64||
trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ saptalāṃ vyoṣasaindhavam| kṛtvā cūrṇaṃ tu saptāhaṃ bhāvyamāmalakīrase||65|| tadyojyaṃ tarpaṇe yūṣe piśite rāgayuktiṣu|66|
trivṛtāṃ triphalāmityādikastarpaṇayogaḥ| evaṃ sarvartukayogena samaṃ dvau tarpaṇayogau bhavataḥ||65||-
tulyāmlaṃ trivṛtākalkasiddhaṃ gulmaharaṃ ghṛtam||66|| śyāmātrivṛtayormūlaṃ pacedāmalakaiḥ saha| jale tena kaṣāyeṇa 26 paktvā sarpiḥ pibennaraḥ||67|| śyāmātrivṛtkaṣāyeṇa siddhaṃ sarpiḥ pibettathā| sādhitaṃ vā payastābhyāṃ sukhaṃ tena viricyate||68||
tulyāmlamityekaṃ ghṛtaṃ, śyāmetyādi dvitīyaṃ, śyāmātrivṛtkaṣāyeṇetyādi tṛtīyam| sādhitaṃ cetyādinā kṣīrayogamekamāha| ghṛtena kṣīreṇa ca ghṛtena kṣīreṇa vaikena militvā catvāro ghṛtakṣīrairbhavanti||66-68||
trivṛnmuṣṭīṃstu sanakhānaṣṭau droṇe'mbhasaḥ pacet 27| pādaśeṣaṃ kaṣāyaṃ taṃ pūtaṃ guḍatulāyutam||69|| snigdhe sthāpyaṃ ghaṭe kṣaudrapippalīphalacitrakaiḥ| pralipte madhunā 28 māsaṃ jātaṃ tanmātrayā pibet||70|| grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ gulmaśvayathunāśanam| surāṃ vā trivṛtāyogakiṇvāṃ 29 tatkvāthasaṃyutām||71||
trivṛnmuṣṭīnityādinā prathamā surā, surāṃ vetyādinā dvitīyā, evaṃ dvau surāyogau bhavataḥ| trivṛdyogayuktaṃ kiṇvaṃ yasyāṃ sā tathā||69-71||
yavaiḥ śyāmātrivṛtkvāthasvinnaiḥ kulmāṣamambhasā| āsutaṃ ṣaḍahaṃ palle jātaṃ sauvīrakaṃ pibet||72|| bhṛṣṭān vā satuṣāñchuddhān 30 yavāṃstaccūrṇasaṃyutān| āsutānambhasā tadvat pibejjātaṃ tuṣodakam||73||
yavairityādinā sauvīrakatuṣodake prāha| etau dvau kāñjikayogau| kulmāṣa utsvinnayavapiṣṭakam| palle iti dhānyādirāśau| taccūrṇasaṃyutāniti trivṛccūrṇasaṃyutān| tadvaditi ṣaḍahaṃ palle sthitāna||72-73||
tathā madanakalpoktān ṣāḍavādīn pṛthagdaśa| trivṛccūrṇena saṃyojya virekārthaṃ prayojayet||74||
tathetyādinā ṣāḍavādiyogān daśāha| daśa ṣāḍavādayo “badaraṣāḍavarāgalehamodakotkārikātarpaṇaśākamāṃsarasayūṣamadyānāṃ” (ka.a.1) iti granthena madanakalpoktāḥ||74||
bhavataścātra- tvakkeśarāmrātakadāḍimailāsitopalāmākṣikamātuluṅgaiḥ| madyaistathā'mlaiśca manonukūlairyuktāni deyāni virecanāni||75|| śītāmbunā pītavataśca tasya siñcenmukhaṃ chardivighātahetoḥ| hṛdyāṃśca mṛtpuṣpaphalapravālānamlaṃ ca dadyādupajighraṇārtham||76||
samprati daśottaraṃ yogaśatamabhidhāya vāntinirāsārthaṃ kṛtyatrayeṇa samaṃ virecanaprayogānāha- tvakkeśaretyādi||75-76||
tatra ślokāḥ- eko'mlādibhiraṣṭau ca daśa dvau saindhavādibhiḥ| mūtre'ṣṭādaśa yaṣṭyāṃ 31 dvau jīvakādau caturdaśa||77|| kṣīrādau sapta lehe'ṣṭau catvāraḥ sitayā'pi ca| pānakādiṣu pañcaiva ṣaḍṛtau pañca modakāḥ||78|| catvāraśca ghṛte kṣīre dvau cūrṇe tarpaṇe tathā| dvau madye kāñjike dvau ca daśānye ṣāḍavādiṣu||79|| śyāmāyāstrivṛtāyāśca kalpe'smin samudāhṛtam| śataṃ daśottaraṃ siddhaṃ yogānāṃ paramarṣiṇā||80||
eko'mlādibhirityādisaṅgraho vyaktārthaḥ| yaṣṭyāṃ dvāviti ‘yaṣṭyāhvaṃ vidhinā’ iti jīvakādāvekaḥ, madhuketyādinā cāparaḥ||77-80||
ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte'prāpte dṛḍhabalasampūrite kalpasthāne śyāmātrivṛtkalpo nāma saptamo'dhyāyaḥ||7||
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāmāyurvedadīpikāyāṃ carakatātparyaṭīkāyāṃ kalpasthāne śyāmātrivṛtkalpo nāma saptamo'dhyāyaḥ||7||
pāṭhāntarāḥ
- 1 ‘…rmaharṣayaḥ’ iti pā. ↩
- 2 ‘śyāmā suvahā koṭarā tathā| trivṛt sarvānubhūtiśca’ iti pā. ↩
- 3 ‘saralā’ iti pā. ↩
- 4 ‘kalpe vaiśeṣyamāsādya’ iti pā. ↩
- 5 ‘tayoḥ śreṣṭhataraṃ’ iti pā. ↩
- 6 ‘taddhitam’ iti pā. ↩
- 7 ‘śyāmā kaṇṭhaṃ kṣiṇotyapi’ iti pā. ↩
- 8 ‘tadvipothyoddharedgarbha’ iti pā. ↩
- 9 ‘peyāmātrocitaḥ’ iti, ‘peyāmātrāśritaḥ’ iti ca pā. ↩
- 10 ‘trivṛttriguṇasaṃyuktaṃ’ iti pā. ↩
- 11 ‘kṣudrāṃ’ iti, ‘citrāṃ’ iti ca pā. ↩
- 12 ‘dadyācchīte’ iti pā. ↩
- 13 ‘lihyāttaṃ mātrayā lehaṃ’ iti pā. ↩
- 14 ‘rasān kauḍavikānikṣu...’ iti pā. ↩
- 15 ‘etadutkṛṣṭapittānā...’ iti pā. ↩
- 16 ‘ślaiṣmikāṇāṃ’ iti pā. ↩
- 17 ‘trivṛccūrṇamatra pādikaṃ, tvakpatrādīni saugandhamātraprayojanatvādalpāni’ iti pā. ↩
- 18 ‘... metacchreṣṭhaṃ virecanam’ iti pā. ↩
- 19 ‘kāsaṃ’ iti pā. ↩
- 20 ‘... malakān samān| trivṛto'ṣṭaguṇaṃ bhāgaṃ’ iti pā. ↩
- 21 ‘śreṣṭhaṃ virecanam’ iti pā. ↩
- 22 ‘hitāḥ’ iti pā. ↩
- 23 ‘samṛdvīkārasakṣaudraṃ’ iti pā. ↩
- 24 ‘hapuṣāṃ saptalāṃ śyāmāṃ dravantīṃ kaṭurohiṇīm’ iti pā. ↩
- 25 ‘pibedetatsarvakālaṃ’ iti pā. ↩
- 26 ‘niryūheṇa tayoryuktyā’ iti pā. ↩
- 27 ‘jale droṇe trivṛnmuṣṭīnaṣṭau tu sanakhān pacet’ iti pā. ↩
- 28 ‘vidhinā’ iti pā. ↩
- 29 ‘trivṛtākiṇvāṃ pibettatkvāthasaṃyutām’ iti pā. ↩
- 30 ‘kṣuṇṇān’ iti pā. ↩
- 31 ‘yaṣṭyā’ iti pā. ↩