Sa. aśmarīnidānādanantaraṃ pramehanidānamārabhyate - 00000
aśmarīnidānādanantaraṃ pramehanidānamārabhyate - - - - athātaḥ pramehanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ| gadyasūtre|2| pramehā viṃśatistatra śleṣmato daśa, pittataḥ| ṣaṭ, catvāro'nilāt-----------------------------|1|
Sa. pramehā viṃśatirbhavanti| tatra-viṃśatiprameheṣu, daśa śleṣmataḥ pramehāḥ, ṣaṭ pittataḥ, catvāro vātāt| 00000
----------------------------------------------| --------------------teṣāṃ medomūtrakaphāvaham||1|| annapānakriyājātaṃ yatprāyastatpravartakam| svādvamlalavaṇasnigdhagurupicchilaśītalam||2|| navadhānyasurānūpamāṃsekṣuguḍagorasam| ekasthānāsanaratiḥ śayanaṃ vidhivarjitam||3||
Sa. teṣāṃ-pramehāṇāṃ, medomūtrakaphakaraṃ yadannapānakriyājātaṃ prāyo-bāhulyena, tatpravartakaṃ-utpādakam| jātaśabdaḥ prakāre| kriyā-ceṣṭā śayyāsananidrālasyādikā kaphakārī| tadevānnādi darśayitumāha-svādvamletyādi| ekasthānāsane ratiḥ-prītiḥ| śayanaṃ-svapno, vidhivarjitaṃ-ayathoktam (hṛ. sū. a. 7|54) - "akāle'tiprasaṅgāñca na ca nidrā niṣevitā| sukhāyuṣī parākuryātkālarātririvāparā||" ityādi| 00000
bastimāśritya kurute pramehān dūṣitaḥ kaphaḥ| dūṣayitvā vapuḥkledasvedamedorasāmiṣam||4||
Sa. kaphaḥ pramehakāraṇairdūṣito bastimāśritya pramehān kurute| kiṃ kṛtvā ? vapurādīn dūṣayitvā|kaphajapramehāṇāṃ samprāptimuktvā pittapramehasamprāptimāha| 00000
pittaṃ raktamapi kṣīṇe kaphādau mūtrasaṃśrayam| ----------------------------------------------|5|
Sa. pittaṃ kartṛ raktaṃ mūtrasaṃśrayaṃ dūṣayitvā pramehān kurute| apiśabdādvapurādīṃśca| kadā ? kaphādau,-saumye dhātau, kṣīṇe sati| 00000
----------------------------------------------| dhātūn bastimupānīya tatkṣaye'pi ca mārutaḥ||5||
Sa. mārutaśca dūṣito dhātūn-vātapramehasampādanayogyān, bastimupānīya-samantānmūtrādhārasamīpaṃ nītvā, tatkṣaye'pi ca pramehān kurute| teṣāṃ-dhātūnāṃ, kṣayastasmiṃśca sati| na kevalaṃ dhātūn bastimupānīya yāvadadhaḥkṣaraṇatvādinā teṣāmapi svayaṃ kṛtvetyapi cetyasyārthaḥ| 00000
atha sādhyāsādhyavibhāgamāha - - - - sādhyayāpyaparityājyā mehāstenaiva tadbhavāḥ| samāsamakriyatayā mahātyayatayā'pi ca||6||
Sa. saḥ-śleṣmādiḥ, bhavo-janma, yeṣāṃ te tadbhavāḥ kaphādisamutthāḥ, tenaiva-viśiṣṭena samprāptiviśeṣeṇa, sādhyayāpyaparityājyāḥ syuḥ| tathā ca,-kaphapramehā vapurādidūṣaṇamātrotthitatvāt sādhyāḥ, pittapramehāṇāṃ saumyadhātukṣaye vapurāde raktasya ca dūṣaṇena samutthānādyāpyatvam, vātapramehāstu sarvadhātukṣayodbhūtatvādasādhyāḥ| anyadapi hetvantaraṃ sādhyayāpyāsādhyatve vakti-sametyādi| samaṃ cāsamaṃ ca samāsame,-samānāsamāne, samāsame kriye yayostāvevam, tayorbhāvaḥ samāsamakriyatā, tayā| tathā, mahātyayatayā| mahāṃścāsāvatyayo-vināśaḥ śarīravighaṭanarūpo mahātyayaḥ, tasya bhāvo mahātyayatā, tayā| tatra kaphasya tathā śarīrakledādeḥ pramehadūṣyasyāpyatarpaṇarūpayaikayaiva kriyayā sādhyatvāt kaphapramehāḥ sādhyāḥ| pittasya śītamadhurādirūpā kriyā pramehāṇāṃ rūkṣatīkṣṇādikā dūṣyapratipakṣatvādaupayikīti tasmātte pittapramehā yāpyāḥ| vātapramehāṇāṃ rūkṣatīkṣṇādi tu pathyam| vātasya snigdhamadhurādikaṃ santarpaṇarūpaṃ pathyam| tadevaṃ viruddhakriyatvādvātapramehā asādhyāḥ| apiceti samuñcaye| 00000
sāmānyaṃ lakṣaṇaṃ teṣāṃ prabhūtāvilamūtratā| ----------------------------------------------|7|
Sa. teṣāṃ-pramehāṇāṃ, sāmānyalakṣaṇaṃ prabhūtamūtratā''vilamūtratā ca| 00000
nanu, doṣasya-kaphādeḥ, dūṣyasya ca-vapuḥkledādeḥ, tulyatvāt kathaṃ pratidoṣaṃ pramehānekatvaṃ syāt ? ityāha - - - - ----------------------------------------------| doṣadūṣyāviśeṣe'pi tatsaṃyogaviśeṣataḥ||7|| mūtravarṇādibhedena bhedo meheṣu kalpyate| ----------------------------------------------|8|
Sa. doṣadūṣyāviśeṣe'pi-samānatve'pi sati, tatsaṃyogaviśeṣato meheṣu bhedaḥ-anekatvaṃ kalpyate| tayoḥ-doṣadūṣyayoḥ, saṃyogaḥ-saṃśleṣaḥ, tatsaṃyogaḥ, tasya viśeṣaḥ-prākkṛtakarmavaśādbhedo, doṣadūṣyayoḥ saṃyogānekatvamityarthaḥ| tasmānmūtrasya yo varṇādibhedo-varṇagandharasasparśādiviśeṣaḥ, tena bhedena bhedo meheṣu kalpyate-nirūpyate| 00000
athodakamehādīn lakṣayati - - - - -----------------------------------------------| acchaṃ bahu sitaṃ śītaṃ nirgandhamudakopamam||8|| mehatyudakamehena kiñciccāvilapicchilam| ----------------------------------------------|9|
Sa. udakamehenācchādiguṇayuktaṃ mehati| kiñciccāvilapicchilamiti īṣatsvacchamūtrādāvilaṃ picchalaṃ ca bhavati| 00000
----------------------------------------------| ikṣo rasamivātyarthaṃ madhuraṃ cekṣumehataḥ||9||
Sa. ikṣormehādikṣurasasadṛśaṃ mehati| atyarthaṃ madhuraṃ cetīkṣurasādviśeṣamāha| 00000
sāndrībhavetparyuṣitaṃ sāndramehena mehati| ----------------------------------------------|10|
Sa. sāndramehena yanmehati tatparyuṣitaṃ-rātristhitaṃ, ghanībhavet| 00000
------------------------------------------------| surāmehī surātulyamuparyacchamadho ghanam||10||
Sa. surāmehī surātulyaṃ mehati| tacca mūtraṃ paryuṣitamevoparibhāge'cchamadhaḥ-adhastāt, ghanaṃ bhavet| 00000
saṃhṛṣṭaromā piṣṭena piṣṭavadbahalaṃ sitam| ------------------------------------------------|11|
Sa. piṣṭena-piṣṭamehena, saṃhṛṣṭaromā san piṣṭavat-piṣṭasadṛśaṃ, bahalaṃ śuklaṃ ca mehati| 00000
------------------------------------------------| śukrābhaṃ śukramiśraṃ vā śukramehi pramehati||11||
Sa. śukramehī śukrābhaṃ śukramiśraṃ vā pramehati| 00000
mūrtāṇūn sikatāmehī sikatārūpiṇo malān| ------------------------------------------------|12|
Sa. sikatāmehi mūrtāṇūn-saṃhatān- sūkṣmāṃśca, malān sikatāsadṛśān mehati| malāniti bahuvacanaṃ jātau, kaphākhyo hyeka eva malo'tra gṛhyate| 00000
------------------------------------------------| śītamehī subahuśo madhuraṃ bhṛśaśītalam||12||
Sa. śītamehī suṣṭhu bahuśo madhuramatiśītalaṃ ca mehati| 00000
śanaiḥśanaiḥśanairmehī mandaṃmandaṃ pramehati| ------------------------------------------------|13|
Sa. śanairmehī śanaiḥśanairmehatītyuddeśe mandaṃmandamiti nirdeśa ityapi paunaruktyam| 00000
------------------------------------------------| lālātantuyutaṃ mūtraṃ lālāmehena picchilam||13||
Sa. lālāmehena lālātantuyutaṃ vicchilaṃ ca mūtraṃ pramehati| iti kaphapramehā daśa| 00000
pittajānāha - - - - gandhavarṇarasasparśaiḥ kṣāreṇa kṣāratoyavat| ------------------------------------------------|14|
Sa. kṣāratoyamiva gandhavarṇarasasparśaiḥ kṣāramehena mehati| 00000
------------------------------------------------| nīlamehena nīlābhaṃ-------------------------|14|
Sa. nīlamehena nīlābhaṃ gandhādibhirmehati| 00000
------------------------------------------------| -----------------------------kālamehī maṣīnibham||14||
Sa. kālamehī maṣīsadṛśaṃ mūtraṃ mehati| 00000
hāridramehī kaṭukaṃ haridrāsannibhaṃ dahat| ------------------------------------------------|15|
Sa. hāridramehi haridrāsadṛśaṃ kaṭukaṃ dahat-dahadiva, mūtraṃ mehati| 00000
------------------------------------------------| visraṃ māñjiṣṭhamehena mañjiṣṭhāsalilopamam||15||
Sa. māñjiṣṭhamehī mañjiṣṭhājalasadṛśaṃ visraṃ ca mehati| 00000
visramuṣṇaṃ salavaṇaṃ raktābhaṃ raktamehataḥ| ------------------------------------------------|16|
Sa. raktamehena visrādikaṃ mehati| 00000
adhunā vātajān vakti - - - - ------------------------------------------------| vasāmehī vasāmiśraṃ vasāṃ vā mūtrayenmuhuḥ||16||
Sa. vasāmehī vasāmiśraṃ vasāṃ vā punaḥpunarmūtrayet| 00000
majjānaṃ majjamiśraṃ vā majjamehī muhurmuhuḥ| ------------------------------------------------|17|
Sa. majjamehī majjānaṃ majjamiśraṃ vā punaḥ punarmehati| 00000
------------------------------------------------| hastī matta ivājasraṃ mūtraṃ vegavivarjitam||17|| salasīkaṃ vibaddhaṃ ca hastimehī pramehati| ------------------------------------------------|18|
Sa. hastimehī mattagaja ivānavarataṃ vegarahitaṃ lasīkayā saha vibaddhaṃ ca mūtraṃ pramehati| 00000
------------------------------------------------| madhumehī madhusamam-----------------------|18|
Sa. madhumehī madhusamaṃ pramehati| 00000
------------------------------------------------| ---------------------------jāyate sa kila dvidhā||18|| kruddhe dhātukṣayādvāyau doṣāvṛtapathe'thavā| ------------------------------------------------|19|
Sa. sa tu-madhumeho, vāyau dhātukṣayātkupite sati, athavā doṣāvṛtapathe maruti, kila dvidhā jāyate| atra ca kecidevācāryā dvidhā āhuḥ| bahavastvekameva dhātukṣayavātakopajamāhuḥ, na tu mārgāvṛtavātakopajamiti sūcanārthaḥ kilaśabdaḥ| vāyostu dvidhā kopaḥ| tathā coktam-"vāyordhātukṣayātkopo mārgasyāvaraṇena ca|" iti| 00000
------------------------------------------------| āvṛto doṣaliṅgāni so'nimittaṃ pradarśayet||19|| kṣīṇaḥ kṣaṇātkṣaṇāt pūrṇo bhajate kṛcchrasādhyatām| ------------------------------------------------|20|
Sa. saḥ-vāyuḥ, āvṛtamārgo liṅgāni-vātāvarakadoṣalakṣaṇāni vātaśoṇitanidānoktāni, animittaṃ-akasmāt, pradarśayet calasvabhāvatvādvāyoḥ| ata eva ca kṣaṇātkṣīṇo-basterapūraṇādriktaḥ| kṣaṇācca pūrṇo-mūtrāśayapūraṇātpūrṇo, na tu riktaḥ| ata eva doṣāvṛtamārgavātakopajatvādasau kṛcchrasādhyatāṃ bhajate, na tu dhātukṣayavātakopajavadatyantāsādhyatām| 00000
------------------------------------------------| kālenopekṣitāḥ sarve yadyānti madhumehatām||20|| madhuraṃ yacca sarveṣu prāyo madhviva mehati| sarve'pi madhumehākhyā mādhuryācca tanorataḥ||21||
Sa. yat-yasmāt, sarve mehāḥ kālenopekṣitāḥ santo madhumehatāṃ yānti| yacca-yasmācca, sarveṣu meheṣu madhuraṃ madhviva-madhusadṛśaṃ, mehati| tanoḥ-śarīrasya, ca svabhāvādeva mādhuryam (ryāt)| ataḥ-asmātkāraṇasandohāt, sarve'pi madhumehasaṃjñāḥ| 00000
avipāko'ruciśrchardirnidrā kāsaḥ sapīnasaḥ| upadravāḥ prajāyante mehānāṃ kaphajanmanām||22||
Sa. kaphajānāṃ mehānāmavipākādaya upadravāḥ prajāyante| 00000
bastimehanayostodo muṣkāvadaraṇaṃ jvaraḥ| dāhastṛṣṇā'mlako mūrcchā viḍbhedaḥ pittajanmanām||23||
Sa. pittajanmanāṃ bastyāditodādayo jāyante| 00000
vātikānāmudāvartakampahṛdgrahalolatāḥ| śūlamunnidratā śoṣaḥ kāsaḥ śvāsaśca jāyate||24||
Sa. vātikānāmudāvartādayaḥ syuḥ| 00000
pramehiṇāṃ ca piṭikāḥ śarāvikādyāḥ prāyeṇa bhavanti, iti tā evāha - - - - śarāvikā kacchapikā jālinī vinatā'lajī| masūrikā sarṣapikā putriṇī savidārikā||25|| vidradhiśceti piṭikāḥ pramehopekṣayā daśa| sandhimarmasu jāyante māṃsaleṣu ca dhāmasu||26||
Sa. śarāvikādayo daśa piṭikāḥ pramehāṇāmupekṣayā jāyante| sandhimarmasu māṃsaleṣu ca-bahumāṃseṣu sthāneṣu| 00000
antonnatā madhyanimnā śyāvā kledarujānvitā| śarāvamānasaṃsthānā piṭikā syāccharāvikā||27||
Sa. śarāvikāsaṃjñā piṭikā'ntonnatatvādiguṇayuktā bhavati| tathā śarāvasyeva mānaṃ-pramāṇaṃ, saṃsthānaṃ-ākāraśca, yasyāḥ saivam| 00000
avagāḍhārtinistodā mahāvastuparigrahā| ślakṣṇā kacchapapṛṣṭhābhā piṭikā kacchapī matā||28||
Sa. artiḥ-pīḍā| nistedo-vicchinnaṃ vyathanam| avagāḍhāvartinistodau yasyāḥ saivam| tathā, mahān vastuparigrahaḥ-śarīrāvayavaviśeṣa āśrayo, yasyāḥ saivam| tathā, ślakṣṇā kacchapapṛṣṭhatulyā ca kacchapīsaṃjñā piṭikā matā| tantrakṛtāmiti śeṣaḥ| 00000
stabdhā sirājālavatī snigdhasrāvā mahāśayā| rujānistodabahulā sūkṣmacchidrā ca jālinī||29||
Sa. stabdhādiguṇayuktā jālinīsaṃjñā| 00000
avagāḍharujākledā pṛṣṭhe vā jaṭhare'pi vā| mahatī piṭikā nīlā vinatā vinatā smṛtā||30||
Sa. avagāḍharujādiyuktā piṭikā mahati tathā nīlā-nīlavarṇā, vinatā ca| sā ca vinatāsaṃjñā pṛṣṭhe jaṭhare vā syāt| 00000
dahati tvacamutthāne bhṛśaṃ kaṣṭā visarpiṇī| raktakṛṣṇā'titṛṭsphoṭadāhamohajvarā'lajī||31||
Sa. alajīsaṃjñā utthāne sati tvacaṃ dahati| atiduḥsahā visarpaṇaśīlā tathā raktakṛṣṇā'titṛḍādiyuktā ca| 00000
mānasaṃsthānayostulyā masūreṇa masūrikā| ------------------------------------------------|32|
Sa. masūrikāsaṃjñā masūreṇa pramāṇākṛtibhyāṃ tulyā| 00000
------------------------------------------------| sarṣapāmānasaṃsthānā kṣiprapākā mahārujā||32|| sarṣapī sarṣapātulyapiṭikāparivāritā| ------------------------------------------------|33|
Sa. sarṣapīsaṃjñā sarṣapatulyapramāṇākārā tathā śīghrapākā mahārujā ca| tathā sarṣapasadṛśībhiḥ piṭikābhiḥ parivāritā ca| 00000
------------------------------------------------| putriṇī mahatī bhūrisusūkṣmapiṭikācitā||33||
Sa. putriṇīsaṃjñā pramāṇenāparapiṭikāpekṣayā mahatī| tathā bhūribhiḥ susūkṣmābhiḥ piṭikābhirācitā ca| 00000
vidārīkandavadvṛttā kaṭhinā ca vidārikā| ------------------------------------------------|34|
Sa. vidārikāsaṃjñā śṛugālikākanda iva vartulā kaṭhinā ca syāt| 00000
------------------------------------------------| vidradhirvakṣyate'nyatra------------------------|34|
Sa. vidradhiranyatretyato'dhyāyādanyasminnanantarādhyāye vakṣyate-bhaṇiṣyate| 00000
------------------------------------------------| ---------------------------tatrādyaṃ piṭikātrayam||34|| putriṇī ca vidārī ca duḥsahā bahumedasaḥ| sahyāḥ pittolbaṇāstvanyāḥ sambhavantyalpamedasaḥ||35||
Sa. tatra-tāsu piṭikāsu madhye, ādyaṃ-śarāvikākacchapikājālinītyetata, piṭikātrayaṃ tathā putriṇī vidārikā ceti pañca duḥsahāḥ, kṛcchrasādhyatvāt| yato bahumedasa etāḥ sambhavanti|anyāḥ-etābhyo'parāstu, pittolbaṇāścatasraḥ (śca tāḥ) sahyāḥ-soḍhuṃ śakyāḥ, sukhasādhyatvāt| tāścālpamedasaḥ sambhavanti| 00000
tāsu mehavaśācca syāddoṣodreko yathāyatham| ------------------------------------------------|36|
Sa. tāsu-piṭikāsu, mehānurodhāddoṣodreko yathāyathaṃ-yathāsvaṃ syāt| vātamehajāsu vātādhikyaṃ pittamehajāsu pittādhikyaṃ kaphamehajāsu kaphādhikyam| udrekaśabdenaitad''dyotayati,-tridoṣajāḥ sarvā evaitā iti| 00000
prameheṇa vinā'pyetā jāyante duṣṭamedasaḥ| tāvacca nopalakṣyante yāvadvastuparigrahaḥ||36||
Sa. etāḥ-pūrvoktāḥ piṭikāḥ, prameheṇa vinā'pi-apramehiṇo'pi puṃso, duṣṭamedaso jāyante| jātā api tāstathāvidhasya narasya tāvanna lakṣyante-yathāyathaṃ lakṣaṇaṃ notpadyate, yāvat-yathāsvaṃ, pṛṣṭhodarādi vastvāsāmādhāratvena tantrakṛtā yatparibhāṣitaṃ tanna parigṛhītam| evaṃ cireṇa kālenotpannā api jñāyanta ityarthaḥ | 00000
hāridravarṇaṃ raktaṃ vā mehaprāgrūpavarjitam| yo mūtrayenna taṃ mehaṃ raktapittaṃ tu tadviduḥ||37|| svedo'ṅgagandhaḥ śithilatvamaṅge śayyāsanasvapnasukhābhiṣaṅgaḥ| hṛnnetrajihvāśravaṇopadeho ghanāṅgatā keśanakhātivṛddhiḥ||38|| śītapriyatvaṃ galatāluśoṣo mādhuryamāsye karapādadāhaḥ| bhaviṣyato mehagaṇasya rūpaṃ mūtre'bhidhāvanti pipīlikāśca||39||
Sa. mehasya yat prāgrūpaṃ tena varjitaṃ hāridravarṇaṃ raktaṃ vā yo mūtrayet taṃ mehaṃ na viduḥ, kintarhi ? tat raktapittamityāhuḥ| etadbhaviṣyato-bhāvino, mehagaṇasya-viṃśatisaṅkhyasya, sveda ityādi rūpam| na kevalametat prāgrūpaṃ yāvatpipīlikā mūtre'bhidhāvanti| madhurarasapriyatvātteṣāṃ| munistvatra nakhavṛddhiṃ na jagāda (?)| 00000
dṛṣṭvā pramehaṃ madhuraṃ sapicchaṃ madhūpamaṃ syāddvividho vicāraḥ| sampūraṇādvā kaphasambhavaḥ syāt kṣīṇeṣu doṣeṣvanilātmako vā||40||
Sa. madhūpamaṃ-mākṣikatulyaṃ, madhuraṃ tathā saha picchayā-śālmalīniryāsatulyayā, vartata iti sapiccham| evaṃvidhaṃ pramehaṃ dṛṣṭvā tadānīṃ dvividho vicāraḥ syāt| sampūraṇātkāraṇāt kimayaṃ kaphasambhavo meho'patarpaṇasādhyaḥ ? uta kṣīṇeṣu doṣeṣu-kaphādidoṣakṣayāt, santarpaṇasādhyo'nilātmakaḥ syāt ? iti sandeho mandabuddheḥ| tīkṣṇamatistu kaphamehān vātamehāṃśca liṅgāntaraiḥ samyagvettyeva| 00000
adhunā yaduktaṃ sādhyayāpyaparityājyāḥ kaphādisambhavā ityasyāpavādamāha - - - - sapūrvarūpāḥ kaphapittemehāḥ krameṇa ye vātakṛtāśca mehāḥ| sādhyā na te, pittakṛtāstu yāpyāḥ sādhyāstu medo yadi nātiduṣṭam|41| iti śrīvaidyapatisiṃhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayasaṃhitāyāṃ tṛtīye nidānasthāne pramehanidānaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ|10|
Sa. saha pūrvarūpaiḥ-"svedo'ṅgagandhaḥ" (ślo. 38) ityādibhirvartante'navarataṃ kṛtvā'nubadhyante ye te sapūrvarūpā asādhyāḥ| sarveṣāṃ pūrvarūpāvyabhicāre'pi viśeṣaṇaṃ sākalyaprāpaṇārtham| sarvaiḥ pūrvarūpaiḥ saha ye vartante te kaphamehāḥ pittamehāścāsādhyāḥ, sādhayitumaśakyatvāt| upalakṣaṇaṃ cedam,-apare'pi hi rogāḥ sapūrvarūpāḥ prāyeṇāsādhyā eva| tathā krameṇa kaphānupūrvyā ye vātakṛtā mehāste'sādhyāḥ| nanu, vātakṛtā mehā asādhyā iti prāguktameva, tatkimanena granthena ? iti| brūmaḥ| akrameṇa prathamameva ye vātotpannāste tyājyā iti pūrvamuktam| iha tu krameṇa prathamaṃ kaphapramehāstataḥ pittapramehāstataḥ kālena ta eva ye vātapramehāḥ sampannāste pūrvaṃ kaphapramehatvātsādhayitumapi śakyanta ityāśaṅkāyāṃ krameṇa ye vātakṛtāste'sādhyā ityuktam| pittakṛtāstvasapūrvarūpā api yāpyā asamakriyatvāditi prāṅnirdiṣṭam| teṣāṃ yadi medo nātiduṣṭaṃ bhavettadā te'pi yāpyāḥ santaḥ sādhyā bhavanti| medo nātiduṣṭamityanenaitajjñāpayati,-sarvameheṣu medoduṣṭiravaśyaṃbhāvinīti| mehino rājayakṣmiṇaśca keśanakhātivṛddhiḥ kiṭṭabāhulyādbhavati, rogasvabhāvādityanye| vṛttānyupajātisaṃjñāni| iti śrīmṛgāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayaṭīkāyāṃ sarvāṅgasundarākhyāyāṃ tṛtīye nidānasthāne pramehanidānaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 10|| 00000