25. vranapratiśedhādhyāyaḥ

Larger type: Aṣṭāṅgahṛdaya · Sa.: Aruṇadatta's Sarvāṅgasundarā · Ā. rā.: Hemādri's Āyurvedarasāyana
Sa. atha kramaprāptaṃ vraṇapratiṣedhaṃ vyācikhyāsurāha-
athāto vraṇapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ| (gadyasūtre|2| ) vraṇo dvidhā nijāgantuduṣṭaśuddhavibhedataḥ| nijo doṣaiḥ śarīrotthairāganturbāhyahetujaḥ||1|| doṣairadhiṣṭhito duṣṭaḥ śuddhastairanadhiṣṭhitaḥ| -------------------------------------------------|2|
Sa. vraṇo dviprakāro-nijāgantubhedād duṣṭaśuddhabhedācca| nijo vraṇaḥ śārīraidoṣairbhavati| āganturbāhyahetūdbhavaḥ| doṣairadhiṣṭhito duṣṭaḥ| śuddho yo doṣairanadhiṣṭhitaḥ|
-------------------------------------------------| saṃvṛtatvaṃ vivṛtatā kāṭhinyaṃ mṛdutā'ti vā||2|| atyutsannāvasannatvamatyauṣṇyamatiśītatā| raktatvaṃ pāṇḍutā kārṣṇyaṃ pūtipūyaparisrutiḥ||3|| pūtimāṃsasirāsnāyucchannatotsaṅgitā'tiruk| saṃrambhadāhaśvayathukaṇḍvādibhirupadrutaḥ||4|| dīrghakālānubandhaśca vidyādduṣṭavraṇākṛtim| -------------------------------------------------|5|
Sa. saṃvṛtatvādiryo vraṇastaṃ duṣṭavraṇākṛtiṃ vidyāt|
-------------------------------------------------| sa pañcadaśadhā doṣaiḥ saraktaiḥ-------------------|5|
Sa. sa ca pañcadaśaprakāro raktasahitairdoṣaiḥ syāt| tatra pṛthag doṣaistrayaḥ, saṃsargajāstrayaḥ, sannipātenaika iti [sapta]| evaṃbhūtā raktasahitaiḥ sapta| evaṃ caturdaśa| raktena kevalenaika iti pañcadaśa| nanu, prāgabhyadhāyi (hṛ.sū.a.29/6)-"śūlaṃnarte'nilāddāhaḥ pittācchophaḥ kaphodayāt| rāgo raktācca pākaḥsyāt" ityādi| tadihaikadoṣajatvaṃ dvidoṣajatvaṃ raktarahitatvaṃ cocyamānaṃ pūrvāparavyāhataṃ syāt| atrocyate| kāsasamprāptivadatra nyāyo bodhyaḥ| tathā hyekadoṣaje'pi kāse doṣāntarasyānubandhatvamurarīkṛtya dvidoṣajānusāreṇa yathopakramastathehāpīti nātra purvāparavyāhatatvam|
-------------------------------------------------| ----------------------------------tatra mārutāt||5|| śyāvaḥ kṛṣṇo'ruṇo bhasmakapotāsthinibho'pi vā| mastumāṃsapulākāmbutulyatanvalpasaṃsrutiḥ||6|| nirmāṃsastodabhedāḍhyo rūkṣaścaṭacaṭāyate| -------------------------------------------------|7|
Sa. teṣu madhye mārutāt śyāvādiguṇo mastvāditulyatanvalpavisrāvastathā nirmāṃsādiguṇaḥ syāt|
-------------------------------------------------| pittena kṣiprajaḥ pīto nīlaḥ kapilapiṅgalaḥ||7|| mūtrakiṃśukabhasmāmbutailābhoṣṇabahusrutiḥ| kṣārokṣitakṣatasamavyatho rāgoṣmapākavān||8||
Sa. pittena vraṇaḥ kṣiprodbhavaḥ pītāduguṇo mūtrādisadṛśabahusrāvaḥ kṣārokṣitatulyarujo rāgoṣmapākavān|
kaphena pāṇḍuḥ kaṇḍūmān bahuśvetaghanasrutiḥ| sthūloṣṭhaḥ kaṭhinaḥ snāyusirājālatato'lparuk||9||
Sa. kaphena pāṇḍuḥ kaṇḍūyuto bahuśuklaghanasrāvaḥ sthūlauṣṭhaḥ kaṭhinastathā srāyusirājālatato'lparujaḥ|
pravālarakto raktena saraktaṃ pūyamudgiret| vājisthānasamo gandhe yukto liṅgaiśca paittikaiḥ||10||
Sa. raktena vidgumalohitaḥ saraktaṃ pūyaṃ sravet| turagasthānatulyo gandhena| tathā paittikairliṅgairyutaḥ|
dbābhyāṃ tribhiśca sarvaiśca vidyāllakṣaṇasaṅkarāt| -------------------------------------------------|11|
Sa. dvābhyāṃ tribhiḥ sarvaiśca lakṣaṇānāṃ saṅkarāt saṃsargajādīn vidyāt|
-------------------------------------------------| jihvāprabho mṛduḥ ślakṣṇaḥ śyāvauṣṭhapiṭikaḥ samaḥ||11|| kiñcidunnatamadhyo vā vraṇaḥ śuddho'nupadravaḥ| -------------------------------------------------|12|
Sa. jihvāprabhādiguṇo vraṇo'nupadravaḥ śuddhaḥ syāt|
-------------------------------------------------| tvagāmiṣasirāsnāyusandhyasthīni vraṇāśayāḥ||12|| koṣṭho marma ca tānyaṣṭau duḥsādhyānyuttarottaram| -------------------------------------------------|13|
Sa. tvagādīni vraṇāśrayāstathā koṣṭho marma cetyaṣṭāvṛttarottaraṃ duḥsādhyāni|
-------------------------------------------------| susādhyaḥ sattvamāṃsāgnivayobalavati vraṇaḥ||13|| vṛtto dīrghastripuṭakaścaturasrākṛtiśca yaḥ| tathā sphikpāyumeḍhroṣṭhapṛṣṭhāntarvaktragaṇḍagaḥ||14||
Sa. sattvādimati vraṇaḥ susādhyaḥ| vṛttādiguṇastathā sphigādiṣu ca susādhyaḥ|
kṛcchrasādhyo'kṣidaśananāsikāpāṅganābhiṣu| sevanījaṭharaśrotrapārśvakakṣāstaneṣu ca||15||
Sa. akṣyādiṣu sthitaḥ kṛcchrasādhyaḥ|
phenapūyānilavahaḥ śalyavānūrdhvanirvamī| bhagandaro'ntarvadanastathā kaṭyasthisaṃśritaḥ||16|| kuṣṭhināṃ viṣajuṣṭānāṃ śoṣiṇāṃ madhumehinām| vraṇāḥ kṛcchreṇa sidhdyanti yeṣāṃ ca syurvraṇe vraṇāḥ||17|| naiva sidhdyanti vīsarpajvarātīsārakāsinām| pipāsūnāmanidrāṇāṃ śvāsināmavipākinām||18|| bhinne śiraḥkapāle vā mastuluṅgasya darśane| snāyukledātsirācchedādgāmbhīryātkṛmibhakṣaṇāt||19|| asthibhedātsaśalyatvātsaviṣatvādatarkitāt| mithyābandhādatisnehādraukṣyādromādighaṭṭanāt||20|| kṣobhādaśuddhakoṣṭhatvātsauhityādatikarśanāt| madyapānāddivāsvapnādvavāyādrātrijāgarāt||21|| vraṇo mithyopacārācca naiva sādhyo'pi sidhyati| -------------------------------------------------|22|
Sa. phenādivahaḥ śalyukta ūrdhvanirvamī tathā bhagandaro'ntarmukhastathā kaṭhyasthisaṃśritastathā kuṣṭhyādīnāṃ vraṇāḥ kṛcchreṇa sidhdyanti| tathā yeṣāṃ vraṇe vraṇāḥ syuste ca duḥsādhyāḥ| visarpajvarādimatāṃ vraṇā naiva siddhyanti| śiraḥkapāle ca bhinne mastuluṅgadarśane [vā] vraṇo na siddhyati| srāyukledādeḥ kāraṇāt sādhyo'pi vraṇo na siddhyati|
-------------------------------------------------| kapotavarṇapratimā yasyāntāḥ kledavarjitāḥ||22|| sthirāścipiṭikāvanto rohatīti tamādiśet| -------------------------------------------------|23|
Sa. yasya kapotavarṇābhāḥ prakledavarjitā antāḥ, tathā cipiṭikānvanto-mlānaprāyāḥ, taṃ-vraṇaṃ, rohatīti nirdiśet|
-------------------------------------------------| athātra śophāvasthāyāṃ yathāsannaṃ viśodhanam||23|| yojyaṃ śopho hi śuddhānāṃ vraṇaścāśu praśāmyati| -------------------------------------------------|24|
Sa. atra ca-vraṇe, śophāvasthāyāṃ satyāṃ yathāsannaṃ-ūrdhvamadho vā, śodhanaṃ-vamanaṃ virecanaṃ vā, yojyam| śuddhānāṃ hi śopho vraṇaśca śīghraṃ śāmyati|
-------------------------------------------------| kuryācchītopacāraṃ ca śophāvasthasya santatam||24|| doṣāgniragnivattena prayāti sahasā śamam| -------------------------------------------------|25|
Sa. śophāvasthasya satataṃ śītopacāraṃ kuryāt| tena-śītopacāreṇa kṛtena satā, doṣāgniragniriva sahasaiva śamaṃ yāti|
-------------------------------------------------| śophe vraṇe ca kaṭhine vivarṇe vedanānvite||25|| viṣayukte viśeṣeṇa jalajādyairharedasṛk| duṣṭāsre'pagate sadyaḥ śopharāgarujāṃ śamaḥ||26||
Sa. śophe vraṇe ca kaṭhinādiguṇe viśeṣeṇa jalaukaḥprabhṛtibhirasraṃ haret| yato duṣṭarakte'panīte sadya eva śophādiśamaḥ syāt|
hṛte hṛte ca rudhire suśītaiḥ sparśavīryayoḥ| suślakṣṇaistadahaḥpiṣṭaiḥ kṣīrekṣusvarasadravaiḥ||27|| śatadhautaghṛtopetairmuhuranyairaśoṣibhiḥ| pratilomaṃ hito lepaḥ sekābhyaṅgāśca tatkṛtāḥ||28||
Sa. punaḥ punaḥ srāvite ca rakte sati sparśavīryayoḥ suṣṭhu śītadravyaiḥ suślakṣṇaistasminnevāhani piṣṭaiḥ-na tu paryuṣitaiḥ, tathā kṣīrādidravaiḥ śatadhautaghṛtayuktairmuhuraparairaśoṣibhirlepo hitaḥ| pratilomaṃ-na tvanulomam| sekābhyaṅgāśca pūrvoktaiḥ kṛtā hitāḥ|
nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣaveta savalkalaiḥ| pradeho bhūrisarpibhiḥ śophanirvāpaṇaḥ param||29||
Sa. nyagrodhāditvagbhiḥ pradeho bhūrighṛtaḥ paraṃ śophanirvāpaṇaḥ|
vātolbaṇānāṃ stabdhānāṃ kaṭhinānāṃ mahārujām| srutāsrujāṃ ca śophānāṃ vraṇānāmapi ceddaśām||30|| ānūpavesavārādyaiḥ svedaḥ, somāstilāḥ punaḥ| bhṛṣṭā nirvāpitāḥ kṣīre tatpiṣṭā dāharuggharāḥ||31||
Sa. vātolbaṇānāṃ tathā stabdhānāṃ kaṭhinānāṃ tīvrarujāṃ srutaraktānāṃ śophānāṃ vraṇānāmapi ceddaksvarūpāṇāṃ kuṭṭitaghṛtādi saṃskṛtānūpamāṃsādyaiḥ svedo hitaḥ| atasīyuktāstilā bhṛṣṭā dugdhe nirvāpitāstenaiva kṣīreṇa piṣṭā dāharujāghnāḥ|
sthirān mandarujaḥ śophān snehairvātakaphapahaiḥ| abhyajya svedayitvā ca veṇunāḍyā śanaiḥ śanaiḥ||32|| vimlāpanārthaṃ mṛdgīyāt talenāṅuṣṭhakena vā| yavagodhūmamudgaiśca siddha piṣṭaiḥ pralepayet||33||
Sa. śophān sthirānalpapīḍān vātakaphaghnaiḥ snehairmrakṣāyitvā svedayitvā ca vaṃśanāḍyā vimlāpanārthaṃ śanaiḥ śanairmalayet| talenāṅguṣṭhakena vā malayet| yavādibhiḥ siddhapiṣṭaiḥ pradehayet|
vilīyate sa cennaivaṃ tatastamupanāhayet| avidagdhastathā śāntiṃ vidagdhaḥ pākamaśrute||34||
Sa. evaṃ kṛte yadi śopho na vilīyate, tatastamupanāhayet| tathā kṛte satyavidagdhaḥ śophaṇ san śāntiṃ prāpnoti| vidagdhastu pacyate|
sakolatilavallomā dadhyamlā saktupiṇḍikā| sakiṇvakuṣṭhalavaṇā koṣṇā śastopanāhane||35||
Sa. badarādiyutā saktupiṇḍikā'mladadhiyutā kiṇvādyanvitā koṣṇā upanāhe śreṣṭhā|
supakve piṇḍite śophe pīḍanairupapīḍite| dāraṇaṃ dāraṇārhasya sukumārasya ceṣyate||36||
Sa. śophe supakve grathite pīḍanairdravyairupapīḍite sati dāraṇārhasya sukumārasya narasya dāraṇamiṣyate|
guggulvatasigodantasvarṇakṣīrīkapotaviṭ| kṣaurauṣadhāni kṣārāśca pakvaśophavidāraṇam||37||
Sa. guglgulvādīni, tathā kṣārauṣadhāni-kṣāravidhyuktāni (hṛ.sū.a. 3018), kṣārāśca, pakvaśophavidāraṇaṃ syāt| godanto-haritālam|
pūyagarbhānaṇudvārān sotsaṅgānmarmagānapi| niḥsnehaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipīḍayet||38||
Sa. pūyagarbhān sūkṣmadvārān sotsaṅgān marmāśritān sneharahitaiḥ pīḍanadravyaiḥ paritaḥ pratipīḍayet|
śuṣyantaṃ samupekṣeta pralepaṃ pīḍanaṃ prati| na mukhe cainamālimpet tathā doṣaḥ prasicyate||39||
Sa. pīḍanaṃ prati yo lepastaṃ śuṣyantaṃ samupekṣeta| mukhe cainaṃ vraṇaṃ nālimpet| tathā ca-evaṃ, doṣaḥ, prasicyate-niryāti|
kalāyayavagodhūmamāṣamudgahareṇavaḥ| dravyāṇāṃ picchilānāṃ ca tvaṅmūlāni prapīḍanam||40||
Sa. kalāyādayaḥ picchilānāṃ dravyāṇāṃ tvaco mūlāni ca prapīḍanaṃ syāt|
saptasu kṣālanādyeṣu surasāragvadhādikau| bhṛśaṃ duṣṭe vraṇe yojyau mehakuṣṭhavraṇeṣu ca||41||
Sa. saptasu kṣālanādiṣu-kṣālanamālepo ghṛtaṃ tailaṃ rasakriyā cūrṇo vartiśceti sapta teṣu, surasādirāragvadhādiśceti (hṛ.sū.a. 15) duṣṭe vraṇe bhṛśaṃ yojyau tathā mehādiṣu ca|
athavā kṣālanaṃ kvāthaḥ paṭolīnimbapatrajaḥ| aviśuddhe, viśuddhe tu vyagrodhāditvagudbhavaḥ||42||
Sa. athavā'viśuddhe vraṇe paṭolīnimbapatrajaḥ kvāthaḥ kṣālanaṃ hitaḥ| viśuddhe tu vraṇe nyagrodhāditvagudbhavaḥ kvāthaḥ kṣālanādau hitaḥ|
paṭolītilayaṣṭyāhvatrivṛddantīniśādvayam| nimbapatrāṇi cālepaḥ sapaṭurvraṇaśodhanaḥ||43||
Sa. paṭolādibhirlepaḥ saindhavayuto vraṇaśodhanaḥ|
vraṇān viśodhayedvartyā sūkṣmāsyān sandhimarmagān| kṛtayā trivṛtādantīlāṅgalīmadhusaindhavaiḥ||44||
Sa. vraṇān sūkṣmamukhān sandhimarmāśritān vartyā trivṛtādibhiḥ kṛtayā viśodhayet|
vātābhibhūtān sāsrāvān dhūpayedugravedanān| yavajyabhūrjamadanaśrīveṣṭakasurāhvayaiḥ||45||
Sa. vātābhibhūtān sāsrāvān dāruṇavedanān yavādibhirdhūpayet|
nirvāpayed bhṛśaṃ śītaiḥ pittaraktaviṣolbaṇān| -------------------------------------------------|46|
Sa. pittā[dya]dhikān śītairbhṛśaṃ nirvāpayet|
-------------------------------------------------| śuṣkālpamāṃse gambhīre vraṇa utsādanaṃ hitam||46|| nyagrodhapadmakādibhyāmaśvagandhābalātilaiḥ| adyānmāṃsādamāṃsāni vidhinopahitāni ca||47|| māṃsaṃ māṃsādamāṃsena vardhate śuddhacetasaḥ| -------------------------------------------------|48|
Sa. vraṇe śuṣkālpamāṃse gambhīra utsādanaṃ hitaṃ vyagrodhādibhiḥ| tathā māṃsādīnāṃ prāṇināṃ māṃsāni suṣṭhu saṃskṛtāni bhakṣayet| yataḥ śuddhamanaso māṃsādamāṃsena piśitaṃ vardhate|
-------------------------------------------------| utsannamṛdumāṃsānāṃ vraṇānāmavasādanam||48|| jātīmukulakāsīsamanohvālapurāgnikaiḥ| -------------------------------------------------|49|
Sa. vraṇānāmutsannamṛdumāṃsānāṃ jātīmukulādibhiravasādanaṃ hitam|
-------------------------------------------------| utsannamāṃsān kaṭhinān kaṇḍūyuktāṃścirotthitān||49|| vraṇān suduḥkhaśodhyāṃśca śodhayet kṣārakarmaṇā| -------------------------------------------------|50|
Sa. utsannamāṃsādikā vraṇāstathā ye tu suṣṭhu durviśodhyāstān kṣārakarmaṇā viśodhayet|
-------------------------------------------------| sravanto'śmarijā mūtraṃ ye cānye raktavāhinaḥ||50|| chinnāśca sandhayo yeṣāṃ yathoktairye ca śodhanaiḥ| śodhyamānā na śudhdyanti śodhyāḥ syuste'gnikarmaṇā||51||
Sa. aśmarijā vraṇā mūtraṃ sravanto, ye cānye raktavāhino, yeṣāṃ ca sandhayaschināḥ, ye ca yathoktaiḥ śodhanaiḥ śodhyamānā na śuddhyanti, te'gnikarmaṇā śodhyāḥ syuḥ|
śuddhānāṃ ropaṇaṃ yojyamutsādāya yadīritam| -------------------------------------------------|52|
Sa. yadutsādārthaṃ dravyaṃ kathitaṃ tadeva śuddhānāṃ vraṇānāṃ ropaṇaṃ yojyam|
-------------------------------------------------| aśvagandhā ruhā rodhraṃ kaṭphalaṃ madhuyaṣṭikā||52|| samaṅgā dhātakīpuṣpaṃ paramaṃ vraṇaropaṇam| -------------------------------------------------|53|
Sa. aśvagandhādikaṃ vraṇaropaṇaṃ param|
-------------------------------------------------| apetapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānāmarohatām||53|| kalkaṃ saṃrohaṇaṃ kuryāt tilānāṃ madhikānvitam| -------------------------------------------------|54|
Sa. apagatapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānāṃ vraṇānāmarohatāṃ tilakalkaṃ samadhukaṃ saṃrohaṇaṃ kuryāt|
-------------------------------------------------| snigdhoṣṇatiktamadhurakaṣāyatvaiḥ sa sarvajit||54|| sa kṣaudranimbapatrābhyāṃ yuktaḥ saṃśodhanaṃ param| pūrvābhyāṃ sarpiṣā cāsau yuktaḥ syādāśu ropaṇaḥ||55||
Sa. eṣa tilakalkaḥ snigdhādiguṇaiḥ sarvarogajit| sa mākṣikanimbapatrābhyāṃ yutastilakalkaḥ paraṃ saṃśodhanam| pūrvābhyāṃ-kṣaudranimbapatrābhyāṃ, sarpiṣā cāsau tilakalko yutaḥ śīghraṃ saṃrohaṇaḥ syāt|
tilavadyavakalkaṃ tu kecidicchanti tadvidaḥ| -------------------------------------------------|56|
Sa. kecid vraṇasvarūpābhijñā yavakalkaṃ tilakalkavadicchanti|
-------------------------------------------------| sāsrapittaviṣāgantugambhīrān soṣmaṇo vraṇān||56|| kṣīraropaṇabhaiṣajyaśṛtenājyena ropayet| ropaṇauṣadhasiddhena tailena kaphavātajān||57||
Sa. sāsrapittādīn vraṇān kṣīrayuktaropaṇadravyapakvena ghṛtena ropayet| ropaṇadravyasiddhena tailena kaphavātotthān ropayet|
kācchīrodhrābhayāsarjasindūrāñjanatutthakam| cūrṇitaṃ tailamadanairyuktaṃ ropaṇamuttamam||58||
Sa. kāchchyādikaṃ sūkṣmarajīkṛtaṃ tailamadanairyuktaṃ ropaṇam|
samānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāṃ cūrṇa iṣyate| -------------------------------------------------|59|
Sa. saṃ-samānāṃ vraṇānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāṃ cūrṇamiṣṭam|
-------------------------------------------------| kakubhodumbarāśvatthajambūkaṭphalarodhrajaiḥ||59|| tvacamāśu nigṛhṇanti tvakcūrṇaiścūrṇitā vraṇāḥ| -------------------------------------------------|60|
Sa. saṃ-kakubhādijaiścūrṇairvraṇāścūrṇitāḥ śīghrameva tvacaṃ nigṛhṇananti|
-------------------------------------------------| lākṣāmanohvāmañjiṣṭhāharitālaniśādvayaiḥ||60|| pralepaḥ saghṛtakṣaudrastvagviśuddhikaraḥ param| -------------------------------------------------|61|
Sa. saṃ-lākṣādibhirghṛtakṣaudrasahito lepaḥ paraṃ tvagviśuddhikaraḥ|
-------------------------------------------------| kālīyakalatāmrāsthihemakālārasottamaiḥ||61|| lepaḥ sagomayarasaḥ savarṇakaraṇaḥ param| -------------------------------------------------|62|
Sa. kālīyakādibhirlepaḥ sagośakṛdrasaḥ paraṃ savarṇakaraṇaḥ|
-------------------------------------------------| dagdho vāraṇadanto'ntardhūmaṃ tailaṃ rasāñjanam||62|| romasañjanano lepastadvattailapariplutā| catuṣpānnakharomāsthitvakśṛṅgakhurajā maṣī||63||
Sa. vāraṇadanto'ntardhūmaṃ dagdhastailaṃ rasāñjanaṃ ca lepo romodbhavakaraḥ| tathaiva tailapariplutā catuṣpānnakhādijā maṣī pūrvaguṇā|
vraṇinaḥ śastrakarmoktaṃ pathyāpathyānnamādiśet| -------------------------------------------------|64|
Sa. vraṇinaḥ śastrakarmavidhikathitaṃ (hṛ.sū.a. 29/34) pathyāpathyānnamādiśet|
-------------------------------------------------| dve pañcamūle vargaśca vātaghno vātike hitaḥ||64|| nyagrodhapadmakādyau tu tadvatpittapradūṣite| āragvadhādiḥ śleṣmaghnaḥ kaphe, miśrāstu miśraje||65||
Sa. dve pañcamūle tathā vargo vātaghno vātādhike hitaḥ| tathā paittike nyagrodhādipadmakādī(hṛ.sū.a. 15/49 a. 15/12) hitau| ślaiṣmika āragvadhādiḥ (hṛ.sū.a. 15/17) kaphaghno hitaḥ| miśre tu miśra upakramo hitaḥ|
ebhiḥ prakṣālanaṃ lepo ghṛtaṃ tailaṃ rasakriyā| cūrṇo vartiśca saṃyojyā vraṇe sapta yathāyatham||66||
Sa. ebhiḥ-pūrvoktaiḥ, prakṣālanādayaḥ sapta vraṇe sati yathāsvaṃ yojyāḥ|
jātīnimbapaṭolapatrakaṭukādārvīniśāsārivā- mañjiṣṭhābhayasikthatutthamadhukairnaktāhvabījānvitaiḥ| sarpiḥ sādhyamanena sūkṣmavadanā marmāśritāḥ kledino gambhīrāḥ sarujo vraṇāḥ sagatayaḥ śudhdyanti rohanti ca|67| iti śrīvaidyapatisiṃhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭa- viracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayasaṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe uttarasthāne vraṇapratiṣedho nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ|25|
Sa. saṃ-jātyādibhiḥ sarpiḥ sādhyam| abhayaṃ-uśīramatra| anena sarpiṣā sūkṣmamukhā marmasthādayaśca vraṇāḥ śuddhyanti rohanti ceti| śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam| iti śrīmṛgāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdaya- ṭīkāyāṃ sarvāṅgasundarākhyāyāṃ ṣaṣṭhe uttarasthāne vraṇaprati- ṣedho nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 25||