athātaḥ skandhagrahapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
navagrahākṛtivijñānīyānantaraṃ vijñātanavagrahākṛteścikitsitamucitaṃ; tatrāpi skandagrahasya prathamatvāttapratiṣedhādhyāya ārabhyate- athāta ityādi||1-2||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇāṃ praśasyate | vātaghnadrumapatrāṇāṃ niṣkvāthaḥ pariṣecane ||3||
skandetyādi| upasṛṣṭānāṃ gṛhītānām| drumagrahaṇaṃ viṭapaniṣedhārtham| skandagrahaprabhāveṇa tenāviṣṭe bāle vāyuḥ kupyatīti vātaharaiḥ sekādayaḥ kāryoḥ; athavā vātaghnadrumāḥ svaprabhāveṇa grahāveśamapi nivartayanti, acintyaśaktitvāt||3||
teṣāṃ mūleṣu siddhaṃ ca tailamabhyañjane hitam | sarvagandhasurāmaṇḍakaiḍaryāvāpamiṣyate ||4||
teṣāmityādi| teṣāṃ vātaghnadrumāṇāṃ bilvādīnām| sarvagandhā elādipaṭhitāḥ, surāmaṇḍaḥ surāyā uparyaccho bhāgaḥ, kaiḍaryo mahānimbaḥ| etena bilvādimūlakvāthena elādīnāṃ kalkena siddhaṃ tailamabhyañjane hitamiṣyata iti siddham||4||
devadāruṇi rāsnāyāṃ madhureṣu drumeṣu ca | siddhaṃ sarpiśca sakṣīraṃ pānamasmai prayojayet ||5||
devadāruṇītyādi| madhuradrumā madhuravṛkṣāḥ, madhu(dhū)karājādanādayaḥ| pānam annādasya bālasya||5||
sarṣapāḥ sarpanirmoko vacā kākādanī ghṛtam | uṣṭrājāvigavāṃ caiva romāṇyuddhūpanaṃ śiśoḥ ||6||
kākādanī kākajaṅghā||6||
somavallīmindravallīṃ śamīṃ bilvasya kaṇṭakān | mṛgādanyāśca mūlāni grathitānyeva dhārayet ||7||
somavallītyādi| somavallī guḍūcī, indravallī matsāṇḍakaḥ 1 gaṇḍadūrveti loke, mṛgādanī indravāruṇī||7||
raktāni mālyāni tathā patākā raktāśca gandhā vividhāśca bhakṣyāḥ | ghaṇṭā ca devāya balirnivedyaḥ sukukkuṭaḥ skandagrahe hitāya ||8||
baliṃ nirdiśannāha- raktānītyādi| tathā patākā raktetyarthaḥ| raktāśca gandhāḥ kuṅkumādikāḥ| bhakṣyāḥ svastikamodakādayaḥ| devāya skandanāmne, skandagrahe vakṣyamāṇe catvārākhye| hitāya hitārthaṃ bālakasya| baliśca śucinā vaidyena kṛtasnānena śastrahastena rātrau dātavyaḥ||8||
snānaṃ trirātraṃ niśi catvareṣu kuryāt puraṃ śāliyavairnavaistu | adbhiśca gāyatryabhimantritābhiḥ prajvālanaṃ vyāhṛtibhiśca vahneḥ ||9||
snānamityādi| catvareṣu catuṣpatheṣu, apare catvaraśabdena tripathaṃ kathāsthānaṃ cetyāhuḥ| puraṃ maṇḍalam| adbhiśca gāyatryabhimantritābhiḥ snānamiti sambandhanīyam| vyāhṛtibhistisṛbhiḥ saptabhirdaśabhirvā svāhāntābhiḥ| skandagrahe catvarākhye śāliyavairviracitamaṇḍalābhyantarasadmani purābhidhāne, trirātraṃ rātrau balisnānahomāḥ kāryāḥ||9||
rakṣāmataḥ pravakṣyāmi bālānāṃ pāpanāśinīm | ahanyahani kartavyā yā bhiṣagbhiratandritaiḥ ||10|| tapasāṃ tejasāṃ caiva yaśasāṃ vapuṣāṃ tathā | nidhānaṃ yo'vyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu ||11|| grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ | devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ ||12|| devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ | gaṅgomākṛttikānāṃ ca sa te śarma prayacchatu ||13|| raktamālyāmbaraḥ śrīmān raktacandanabhūṣitaḥ | raktadivyavapurdevaḥ pātu tvāṃ krauñcasūdanaḥ ||14||
rakṣamityādi| rakṣā svastyayanaṃ; mantrāṇāmacintyaśaktitvānmantramayī rakṣā pāpanāśinī| tapasāmityādi| vapuṣāmiti vapuṣāṃ nidhānaṃ sthānamityanena kāmarūpatvamuktam| avyayo nityaḥ| grahāḥ skandagrahādikāḥ, teṣāṃ senā tasyāḥ patiḥ devasenāpatiḥ| devasenāripavo daityāḥ| devadevasya rudrasya, umā pārvatī, kṛttikāḥ ṣaṭsaṅkhyopetāḥ saptarṣibhāryāḥ| śarma sukham| krauñcanāmā parvataḥ taṃ sūdayati nihantīti krauñcasūdanaḥ||10-14||
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kumāratantre skandapratiṣedho nāmā(dvitīyo'dhyāyaḥ, ādito')ṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ ||28||
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṃ nibandhasaṅgrahākhyāyāṃ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargate kaumārabhṛtyatantre skandagrahapratiṣedho nāmā'ṣṭāviṃśatitamo'dhyāyaḥ||28||
pāṭhāntarāḥ
- 1 ‘matsyāṇḍakaḥ’ iti pā. ↩