31. revatīpratiṣedhādhyāyaḥ

Larger type: Suśrutasaṃhitā · indented: Ḍalhaṇa's Nibandhasaṅgraha
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
śakunīpratiṣedhānantaraṃ revatyāmapi mukhapākavacanāt savraṇatvenaikadharmatvācca revatīpratiṣedhādhyāyo yujyata ityāha- athāta ityādi||1-2||
aśvagandhā ca śṛṅgī ca sārivā sapunarnavā | sahe tathā vidārī ca kaṣāyāḥ secane hitāḥ ||3||
aśvagandhetyādi| ajaśṛṅgī karkaṭaśṛṅgī, uttamāraṇītyanye| sahe mudgamāṣaparṇyau| secane hitāḥ pratyekaṃ samuditāśca||3||
tailamabhyañjane kāryaṃ kuṣṭhe sarjarase'pi ca | palaṅkaṣāyāṃ nalade tathā girikadambake ||4||
tailamityādi| sarjaraso rālaḥ, palaṅkaṣā gugguluḥ, naladaṃ jaṭāmāṃsī, giriḥ girikarṇikā; anye girikadambo mahākadambaḥ svanāmakhyātaḥ; etaiḥ kuṣṭhādibhiḥ kalkīkṛtaistailaṃ kāryam||4||
dhavāśvakarṇakakubhadhātakītindukīṣu ca | kākolyādigaṇe caiva pānīyaṃ sarpiriṣyate ||5||
dhavetyādi| aśvakarṇo gardabhāṇḍaḥ, kakubhaḥ arjunaḥ| tatra dhavādikaṣāye kākolyādikalke ca pānīyaṃ sarpiḥ pātavyaṃ ghṛtamiṣyate| anye tu kākolyādigaṇenaiva pānīyaṃ ghṛtamicchanti, dhavāśvakarṇādīni paścāttaile 1 sambandhanti||5||
kulatthāḥ śaṅkhacūrṇaṃ ca pradehaḥ sārvagandhikaḥ | gṛdhrolūkapurīṣāṇi yavā yavaphalo ghṛtam ||6|| sandhyayorubhayoḥ kāryametaduddhūpanaṃ śiśoḥ | varuṇāriṣṭakamayaṃ rucakaṃ saindukaṃ tathā ||7|| satataṃ dhārayeccāpi kṛtaṃ vā pautrajīvikam | śuklāḥ sumanaso lājāḥ payaḥ śālyodanaṃ tathā ||8|| balirnivedyo gotīrthe revatyai prayatātmanā |9|
kulatthā ityādi| śaṅkhacūrṇaṃ sudagdhaśaṅkhacūrṇam| sarvagandhā elādikāḥ, taiḥ kṛto lepaḥ sārvagandhikaḥ| gṛdhretyādi| yavāḥ prasiddhāḥ, yavaphalo vaṃśaḥ, anye yavaphalā dugdhiketyāhuḥ| varuṇāriṣṭakamayaṃ varuṇanimbakāṣṭhaghaṭitaṃ, rucakaṃ grīvābharaṇaṃ maṇikasañjñaṃ dhārayet| brahmadevastvariṣṭaṃ phenilamāha| saindukamiti sinduko nirguṇḍī, tatkāṣṭhakṛtaṃ rucakaṃ; tatphalakṛtamityanye| putrañjīvo madhyavartulatīkṣṇāgraphalo jambīrapatro vṛkṣastatkāṣṭhakṛtaṃ rucakaṃ, tatphalakṛtamityanye| kecidatrāragvadhaṃ paṭhanti| śukletyādi śuklāḥ sumanasaḥ śvetakusumāni| nivedyo dātavyaḥ| gotīrthe salilagopathe| prayatātmanā upavāsādipavitreṇa| taduktaṃ,- “sopavāsaḥ śucirnaktaṃ saśastro nirharedbalim” iti||6-8||-
saṅgame ca bhiṣak snānaṃ kuryāddhātrīkumārayoḥ ||9|| nānāvastradharā devī citramālyānulepanā | calatkuṇḍalinī śyāmā revatī te prasīdatu ||10|| upāsate yāṃ satataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ | lambā karālā vinatā tathaiva bahuputrikā | revatī śuṣkanāmā yā sā te devī prasīdatu ||11||
saṅgama ityādi| saṅgame nadīdvayamelake| rakṣāmantramāha- nānetyādi| aparā devyo vividhabhūṣaṇā yāṃ revatīmupāsate sevante sā devī bho bālaka te tava prasādaṃ karotu loke prasādakarā bhavatu| revatī śuṣkanāmā śuṣkarevatītyarthaḥ||9-11||
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kumāratantre revatīpratiṣedho nāma (pañcamo'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekatriṃśo'dhyāyaḥ ||31||
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṃ nibandhasaṅgrahākhyāyāṃ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargate kaumārabhṛtyatantre revatīpratiṣedho nāmaikatriṃśattamo'dhyāyaḥ||31||

pāṭhāntarāḥ

  1. 1 ‘saṅkṣudya taile saṃyacchanti' iti pā.