4. snehavyāpatsiddhiḥ

athātaḥ snehavyāpatsiddhiṃ ¹ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātreyaḥ||2||

pūrvasiddhau ² bilvatailādīnyabhyaṅgasevānuvāsanārthaṃ nirdiṣṭāni, tadabhidhāyikā ceyaṃ siddhirityanantaraṃ snehavyāpatsiddhirucyate; snehānāmānuvāsanikānāṃ tadvyāpadāṃ ca bheṣajānāmabhidhāyikā siddhiḥ||1-2||

snehabastīnnibodhemān vātapittakaphāpahān| mithyāpraṇihitānāṃ ca vyāpadaḥ sacikitsitāḥ||3||

adhyāyavaktavyamāha- snehabastīnityādi| bastiprayojyāḥ snehā etacchlokābhihitā ityarthaḥ; prapañcānabhidheyā ye tvapare'trārthāḥ “snehabastiṃ nirūhaṃ ca” ityādinā vaktavyāḥ, te na prapañcavācyā iti te na pratijñātāḥ||3||

daśamūlaṃ balāṃ rāsnāmaśvagandhāṃ punarnavām| guḍūcyeraṇḍabhūtīkabhārgīvṛṣakarohiṣam||4|| śatāvarīṃ sahacaraṃ kākanāsāṃ palāṃśikam ³| yavamāṣātasīkolakulatthān prasṛtonmitān||5|| caturdroṇe'mbhasaḥ paktvā droṇaśeṣeṇa tena ca| tailāḍhakaṃ samakṣīraṃ ⁴ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ||6|| anuvāsanametaddhi sarvavātavikāranut| ānūpānāṃ vasā tadvajjīvanīyopasādhitā||7||

daśamūlamityādau bhūtīkaṃ kattṛṇaṃ yavānikā vā; kākanāsā vāyasīphalam, anye tu vāsāphalaṃ ‘kāyuyāṭuṭī’ iti khyātaṃ dravyāntaramevāhuḥ| etad daśamūlasthitabilvena bilvatailamiti vadanti||4-7||

śatāhvāyavabilvāmlaiḥ siddhaṃ tailaṃ samīraṇe| saindhavenāgnitaptena taptaṃ cānilanuddhṛtam||8||

ānūpānāmityādau tadvaditi pūrvakvāthena sādhitā| śatāhvetyādi yogāntaram| saindhavenetyapi yogāntaram||8||

jīvantīṃ madanaṃ medāṃ śrāvaṇīṃ madhukaṃ balām| śatāhvarṣabhakau kṛṣṇāṃ kākanāsāṃ śatāvarīm||9|| svaguptāṃ kṣīrakākolīṃ karkaṭākhyāṃ śaṭīṃ vacām| piṣṭvā tailaṃ ghṛtaṃ kṣīre sādhayettaccaturguṇe||10|| bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ balaśukrāgnivardhanam| mūtraretorajodoṣān ⁵ harettadanuvāsanam||11|| lābhataścandanādyaiśca piṣṭaiḥ kṣīracaturguṇam| tailapādaṃ ⁶ ghṛtaṃ siddhaṃ pittaghnamanuvāsanam||12||

jīvantīmityādinā yamakamanuvāsanam| etadyamakaṃ pūrvādhyāye jīvanīyasañjñayā vyāpadiṣṭam| lābhata iti yathālābham| candanādyaṃ jvaracikitsitoktam| tailaṃ pādaṃ yasmin tat tailapādam||9-12||

saindhavaṃ madanaṃ kuṣṭhaṃ śatāhvāṃ niculaṃ vacām ⁷| hrīveraṃ madhukaṃ bhārgīṃ devadāru sakaṭphalam||13|| nāgaraṃ puṣkaraṃ medāṃ cavikāṃ citrakaṃ śaṭīm| viḍaṅgātiviṣe śyāmāṃ hareṇuṃ nīlinīṃ sthirām||14|| bilvājamode kṛṣṇāṃ ca dantīṃ rāsnāṃ ca peṣayet| sādhyameraṇḍajaṃ tailaṃ tailaṃ vā kapharoganut||15|| vradhnodāvartagulmārśaḥplīhamehāḍhyamārutān| ānāhamaśmarīṃ caiva hanyāttadanuvāsanāt||16|| madanairvā'mlasaṃyuktairbilvādyena gaṇena vā| tailaṃ kaphaharairvā'pi kaphaghnaṃ kalpayedbhiṣak||17||

madanairvā'mlasaṃyuktairityatra madanasya kalkatvam, kāñjikādīnāmamlānāṃ dravatvam| etacca madanatailamiti khyātam| bilvādyo gaṇaḥ daśamūlaṃ; daśamūlaṃ cātra kvāthakalkābhyāmapi deyam| uktaṃ hi- “kvāthakalkāvanirdeśe gaṇāttasmāt samāvapet” iti| kaphaharairiti pūrvodhyāyoktakaphaharabheṣajaiḥ, kiṃvā trikaṭukapañcakolādibhiḥ||13-17||

viḍaṅgairaṇḍarajanīpaṭolatriphalāmṛtāḥ| jātīpravālanirguṇḍīdaśamūlākhuparṇikāḥ||18|| nimbapāṭhāsahacaraśampākakaravīrakāḥ| eṣāṃ kvāthena vipacettailamebhiśca kalkitaiḥ||19|| phalabilvatrivṛtkṛṣṇārāsnābhūnimbadārubhiḥ| saptaparṇavacośīradārvīkuṣṭhakaliṅgakaiḥ||20|| latāgaurīśatāhvāgniśaṭīcorakapauṣkaraiḥ ⁸| tat kuṣṭhāni krimīn mehānarśāṃsi grahaṇīgadam||21|| klībatāṃ viṣamāgnitvaṃ malaṃ doṣatrayaṃ tathā| prayuktaṃ praṇudatyāśu pānābhyaṅgānuvāsanaiḥ||22|| vyādhivyāyāmakarmādhvakṣīṇābalanirojasām| kṣīṇaśukrasya cātīva snehavastirbalapradaḥ||23|| pādajaṅghorupṛṣṭhāṃsakaṭīnāṃ sthiratāṃ parām| janayedaprajānāṃ ca prajāṃ strīṇāṃ tathā nṛṇām||24||

viḍaṅgetyādau ebhiśca kalkitairiti vakṣyamāṇaiḥ| latā mañjiṣṭhā, gaurī haridrā| snehabastirbalaprada iti etaistailaiḥ kṛtaḥ snehabastirityarthaḥ||18-24||

vātapittakaphātyannapurīṣairāvṛtasya ca| abhukte ca praṇītasya snehabasteḥ ṣaḍāpadaḥ||25||

vātapittetyādinā snehabastervyāpadaḥ prāha| etāśca vyāpado mithyāyogena snehasya kriyamāṇā ucyante; pratijñātaṃ hi ‘mithyāpraṇihitānāṃ ca vyāpada’ iti, tena snehāyogātiyogajanyavyāpadāmihānavasara eva; anuvāsanāyogātiyogajanyāśca vyāpadaḥ kalpanāsiddhāvevoktāḥ; tadbheṣajaṃ cātisnehite śodhanabastiḥ, asnehite punaḥ snehabastidānameva jñeyam| etacca “tasmānnirūḍhaḥ saṃsnehyo nirūhyaścānuvāsitaḥ” ityādinoktatvāt prasaṅgenehoktam ⁹||25||

śīto'lpo vā'dhike vāte pitte'tyuṣṇaḥ kaphe mṛduḥ| atibhukte gururvarcaḥsañcaye'lpabalastathā||26|| dattastairāvṛtaḥ sneho na yātyabhibhavādapi ¹⁰| abhukte'nāvṛtatvācca yātyūrdhvaṃ tasya lakṣaṇam||27|| aṅgamardajvarādhmānaśītastambhorupīḍanaiḥ ¹¹| pārśvarugveṣṭanairvidyāt snehaṃ vātāvṛtaṃ bhiṣak||28||

yathākramaṃ ṣaḍvyāpadāṃ hetumāha- śīta ityādi| gururiti gurutvayuktaḥ ¹²| varcaḥsañcaye'lpabala iti sañcite male sati alpabalo varcaḥsañcayapravartanākṣama ityarthaḥ| tairāvṛta iti padaṃ pratyekaṃ vātādiṣu pañcasu yojanīyam| abhibhavādapīti vātādinā''vṛtamārgatvānna yāti; tathā tena vātādinolbaṇenābhibhūtaguṇatvācca na āyāti| anāvṛtatvāditi annenordhvamārgasyāpihitatvāt| tasya lakṣaṇamiti yathākramaṃ vātādyāvṛtasya lakṣaṇaṃ vakṣyamāṇamaṅgamardādi| veṣṭanairiti pārśvaveṣṭanaireva| ete ca stambhādayo vātāvṛtasnehamahimnaiva jāyante, tena snehaprayogāt pūrvaṃ na bhavantyeva||26-28||

snigdhāmlalavaṇoṣṇaistaṃ rāsnāpītadrutailikaiḥ ¹³| sauvīrakasurākolakulatthayavasādhitaiḥ||29|| nirūhairnirharet samyak samūtraiḥ pāñcamūlikaiḥ| tābhyāmeva ca tailābhyāṃ sāyaṃ bhukte'nuvāsayet||30|| dāharāgatṛṣāmohatamakajvaradūṣaṇaiḥ| vidyāt pittāvṛtaṃ svādutiktaistaṃ bastibhirharet||31||

rāsnātailaṃ “rāsnāsahasraniryūhe” (ci.a.28) ityādinā vihitaṃ ¹⁴ vātavyādhāvuktam| pītadrutailaṃ ca pītadru-sauvīrakādidraveṇa ¹⁵ sādhyamiti bruvate| tābhyāmiti rāsnāpītadrutailābhyām||29-31||

tandrāśītajvarālasyaprasekārucigauravaiḥ| sammūrcchāglānibhirvidyācchleṣmaṇā snehamāvṛtam||32|| kaṣāyakaṭutīkṣṇoṣṇaiḥ ¹⁶ surāmūtropasādhitaiḥ| phalatailayutaiḥ sāmlairbastibhistaṃ vinirharet||33||

phalatailaṃ pūrvavyāhṛtameva jñeyam||32-33||

chardimūrcchāruciglāniśūlanidrāṅgamardanaiḥ ¹⁷| āmaliṅgaiḥ sadāhaistaṃ vidyādatyaśanāvṛtam||34|| kaṭūnāṃ lavaṇānāṃ ca kvāthaiścūrṇaiśca pācanam| vireko mṛduratrāmavihitā ca kriyā hitā||35||

āmaliṅgairiti āmalakṣaṇairālasyādibhiḥ| āmavihitā kriyeti “āmaṃ praduṣṭamannābhibhūtaṃ ¹⁸ punarullikhet” (vi.a.2) ityādinā vihitā'nusartavyā||34-35||

viṇmūtrānilasaṅgārtigurutvādhmānahṛdgrahaiḥ| snehaṃ viḍāvṛtaṃ jñātvā snehasvedaiḥ savartibhiḥ||36|| śyāmābilvādisiddhaiśca nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ| nirharedvidhinā samyagudāvartahareṇa ca||37||

snehaṃ viḍāvṛtamityādau vartibhiriti phalavartibhiḥ, kecittu ‘bastibhiḥ’ iti paṭhanti| śyāmābilvādīni ca śyāmā ca bilvādīni daśamūlāni ca śyāmābilvādīni; kiṃvā, śyāmādīnyapyatra kalpoktāni nava gṛhyante; tairnirūhasya tathā'nuvāsanasya ca sādhanamiha jñeyam| udāvartahareṇeti trimarmīyoktodāvartacikitsitena||36-37||

abhukte śūnyapāyau vā vegāt sneho'tipīḍitaḥ| dhāvatyūrdhvaṃ tataḥ kaṇṭhādūrdhvebhyaḥ khebhya etyapi||38|| mūtraśyāmātrivṛtsiddho yavakolakulatthavān| tatsiddhataila iṣṭo'tra nirūhaḥ sānuvāsanaḥ||39|| kaṇṭhādāgacchataḥ stambhakaṇṭhagrahavirecanaiḥ| chardighnībhiḥ kriyābhiśca tasya kāryaṃ nivartanam||40||

abhukte ityādihetutrayaṃ snehabasterūrdhvagamanakāraṇaṃ jñeyaṃ; pūrvaṃ ca yadyapyabhojanadānameva kāraṇaṃ pratiśrutaṃ, tathā'pyekakāryatayā cikitsitasāmānyācca śūnyapāyutvātipīḍane apyatra hetutvenokte; śūnyapāyutvaṃ cādhonirodhākartṛtayā snehamūrdhvaṃ nayati| ūrdhvebhyaḥ khebhya iti mukhanāsādibhyaḥ| etīti nirgacchati| apiśabdānmukhādinirgamanasya kādācitkatvaṃ darśayati| tatsiddhataila iti mūtraśyāmādisādhitatailena yuktaḥ| sānuvāsana iti tatsiddhatailena cānuvāsanaṃ deyam| āgacchata iti āgamanasamaya eva stambhādi kartavyam| stambhaḥ vyajanaśītajalasekādinā; kaṇṭhagrahaḥ ūrdhvagamanapratiṣedhārthaṃ kaṇṭhapīḍanam| chardighnīḥ kriyāḥ chardiścikitsite “mano'bhighāte tu mano'nukūlāḥ” ityādinā “sukha eva jetum” (ci.a.20) ityantenoktā ¹⁹ ihābhipretā jñeyāḥ||38-40||

yasya nopadravaṃ kuryāt snehabastiraniḥsṛtaḥ| sarve'lpo vā''vṛto raukṣyādupekṣyaḥ sa vijānatā||41||

vātādyāvṛtasnehapravartanamabhidhāya apravartanīyasnehamāha- yasya nopadravamityādi| nopadravaṃ kuryāditi aniḥsṛto'pi stambharugādīnūrdhvoktānna kuryāt| alpo vā''vṛta iti stokaniḥsṛtaḥ, stokaśca vṛtaḥ| vṛtasyāpi stambhādyupadravākaraṇe hetumāha- raukṣyāditi| tadā'tyartharūkṣatayā śarīrasya tiṣṭhannapi sneho na vyāpadamāvahatītyarthaḥ; upekṣya iti na tatra yathoktavātāvṛtasnehacikitsā kartavyetyarthaḥ; anyatrāpyuktam- “ahorātrādapi snehaḥ pratyāgacchanna dūṣyati| kuryādbastiguṇāṃścāpi jīrṇastvalpaguṇo bhavet” (su.ci.a.37) iti||41||

yuktasnehaṃ dravoṣṇaṃ ca laghupathyopasevanam| bhuktavān mātrayā bhojyamanuvāsyastryahāttryahāt||42|| dhānyanāgarasiddhaṃ hi toyaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ| vyuṣitāya niśāṃ kalyamuṣṇaṃ vā kevalaṃ jalam||43|| snehājīrṇaṃ jarayati śleṣmāṇaṃ tadbhinatti ca| mārutasyānulomyaṃ ca kuryāduṣṇodakaṃ nṛṇām||44|| vamane ca vireke ca nirūhe sānuvāsane| tasmāduṣṇodakaṃ deyaṃ vātaśleṣmopaśāntaye||45||

utpannavyāpatpratīkāramabhidhāyāvyāpannānuvāsanānuguṇaṃ bhojanamāha- yuktasnehamityādi| yuktasnehamiti avyāpannasnehamiti bhāvaḥ| upasevanaṃ ²⁰ bhojanam| tryahāditi ²¹ vidhānaṃ prāyikam| dhānyetyādau ṣaḍaṅgavidhinā toyaṃ sādhanīyam| kalyamiti prabhāte| snehājīrṇamiti snehasyājīrṇaṃ koṣṭhopalepakamaṃśam||42-45||

rūkṣanityastu dīptāgnirvyāyāmī ²² mārutāmayī| vaṅkṣaṇaśroṇyudāvṛttavātāścārhā dine dine||46|| eṣāṃ cāśu jarāṃ sneho yātyambu sikatāsviva| ato'nyeṣāṃ tryahātprāyaḥ snehaṃ pacati pāvakaḥ||47||

pratyahānuvāsanīyānāha- rūkṣanityastvityādi| vaṅkṣaṇaśroṇigataśca tathodāvṛttaśca vāto yeṣāṃ te vaṅkṣaṇaśroṇyudāvṛttavātāḥ| arhā iti anuvāsanārhāḥ| uktaṃ cānyatra- “rūkṣasya bahuvātasya snehabastiṃ dine dine| dadyādvaidyastato'nyeṣāmagnyābādhabhayāttryahāt” (su.ci.a.37) iti| pratyahadānatryahadānopapattimāha- eṣāmityādi| tryahāt snehaṃ pacatīti pakvāśayopalepakaṃ ²³ snehaṃ bahirniḥsṛtenoṣmaṇā pacati; yadyapyatrāgninordhvasthitena tādṛśaḥ sambandhaḥ snehasya nāsti, tathā'pi jāṭharasyaiva ²⁴ vimiśritairavayavaistatpāko vaktavyaḥ| prāyaḥśabdena pañcāhapākamapi darśayati, tena pañcāhadānamapyanuvāsane mandāgniṃ prati prāguktaṃ jñeyam, uktaṃ hi- “paratastryahe vā dvyahe'nuvāsyo'hani pañcame vā” (si.a.10) iti||46-47||

na tvāmaṃ praṇayet snehaṃ sa hyabhiṣyandayedgudam| sāvaśeṣaṃ ca kurvīta vāyuḥ śeṣe hi tiṣṭhati||48|| na caiva gudakaṇṭhābhyāṃ dadyāt snehamanantaram| ubhayasmāt ²⁵ samaṃ gacchan vātamagniṃ ca dūṣayet||49||

āmamiti apakvam| praṇayediti anuvāsanaṃ dadyāt| sāvaśeṣaṃ kurvīteti na niḥśeṣaṃ dadyāt| gudakaṇṭhābhyāmiti anuvāsanapānābhyām| anantaramiti ekakālam| vātamagniṃ ca dūṣayediti atra vātadūṣaṇamajīrṇajanakatayā vātāvaraṇācca jñeyam||48-49||

snehabastiṃ nirūhaṃ vā naikamevātiśīlayet| utkleśāgnivadhau snehānnirūhāt pavanādbhayam||50|| tasmānnirūḍhaḥ saṃsnehyo ²⁶ nirūhyaścānuvāsitaḥ| snehaśodhanayuktyaivaṃ bastikarma tridoṣanut||51||

nirūhānuvāsanayoḥ parasparāvyavadhānadāne doṣamāha- snehavastiṃ nirūhaṃ vetyādi| ekameviti parasparānantaritam| utkleśaḥ kaphapittotkleśaḥ| nirūhāt pavanādbhayamiti nirantaranirūheṇa śarīrasya śodhanātiyogāt pavanādbhayaṃ bhavati| nirūḍhaḥ saṃsnehya iti nirūheṇa srotaḥsu śodhiteṣu kaphapittajaye kṛte snehavastirabhyasyaḥ; tathā'nuvāsitaśca samyaganuvāsanena hi snigdhaḥ sannirūhya eva| evaṃ prayujyamānasnehanirūhayostridoṣahantṛtvaṃ snehena vātajayānnirūheṇa kaphapittajayādbhavatītyāha- snehaśodhanetyādi| śodhanamiha nirūho'bhipretaḥ||50-51||

karmavyāyāmabhārādhvayā(pā)nastrīkarṣiteṣu ca| durbale vātabhagne ²⁷ ca mātrābastiḥ sadā mataḥ||52|| yatheṣṭāhāraceṣṭasya sarvakālaṃ niratyayaḥ| hrasvāyāḥ snehamātrāyā mātrābastiḥ samo bhavet||53|| balyaṃ sukhopacaryaṃ ca sukhaṃ sṛṣṭapurīṣakṛt| snehamātrāvidhānaṃ hi bṛṃhaṇaṃ vātaroganut||54||

anuvāsanaviśeṣasya mātrābasterviṣayaṃ pramāṇaṃ guṇāṃśca yathākramamāha- karmetyādi| karmātra kandukacālanādi ²⁸, vyāyāmaḥ dhanurākarṣaṇādiḥ| vātabhagne vātena pīḍite| sadeti pratyaham| hrasvāyā iti ardhāhaḥpariṇamanīyāyāḥ; uktaṃ hi- “ahorātramahaḥ kṛtsnaṃ dinārdhaṃ ca pratīkṣate| uttamā madhyamā hrasvā snehamātrā jarāṃ prati” (sū.a.13) iti| tantrāntare snehamātrātrayaṃ pramāṇairevoktaṃ; yathā- “ṣaṭpalī tu bhavejjyeṣṭhā, madhyamā tripalī bhavet| kanīyasī sārdhapalā tridhā mātrā'nuvāsane” iti| suśrutenāpi bastipramāṇamuktaṃ; yathā anuvāsane- “tasyāpi vikalpo'rdhārdhamātrāvakṛṣṭo'parihāryo mātrābastiḥ” (su.ci.a.35) iti| anena ca sārdhapalamāno mātrābastirukto bhavati; tatra hi ṣaṭpalaḥ snehabastiruktaḥ, anuvāsanaṃ tu tripalam| sukhopacaryamiti ceṣṭāhāraniyamābhāvādeva||52-54||

tatra ślokau- vātādīnāṃ śamāyoktāḥ pravarāḥ snehabastayaḥ| teṣāṃ cājñaprayuktānāṃ vyāpadaḥ sacikitsitāḥ||55|| prāgbhojyaṃ snehabasteryad dhruvaṃ ye'rhāstryahācca ye snehabastividhiścokto mātrābastividhistathā||56||

saṅgrahe bhojyagrahaṇena dhānyanāgarajalādyapi saṅgrāhyam| dhruvaṃ ye'rhā iti pratyahamanuvāsanīyāḥ| vidhiścokta iti ‘na tvāmaṃ praṇayet’ ityādigranthokto'rthaḥ||55-56||

ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte'prāpte dṛḍhabalasampūrite siddhisthāne snehavyāpatsiddhirnāma caturtho'dhyāyaḥ||4||

iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāmāyurvedadīpikāyāṃ carakatātparyaṭīkāyāṃ siddhisthāne snehavyāpatsiddhirnāma caturtho'dhyāyaḥ||4||

pāṭhāntarāḥ

1 ‘snehavyāpadikīṃ siddhiṃ’ iti pā. ↩
2 ‘pūrvādhyāye’ iti pā. ↩
3 ‘palonmitām’ iti pā. ↩
4 ‘pacettailāḍhakaṃ kṣīraiḥ’ iti pā. ↩
5 ‘putryaṃ retorajodoṣān harettadanuvāsanāt’ iti pā. ↩
6 ‘tailapātraṃ’ iti pā. ↩
7 ‘valām’ iti pā. ↩
8 ‘latāyaṣṭīśatāhvāgniśaṭīsaurāṣṭrīpauṣkaraiḥ’ iti pā. ↩
9 ‘prabādhanenoktaṃ’ iti, ‘prabandhenoktaṃ’ iti ca pā. ↩
10 ‘na yātyabhibhavādadhaḥ’ iti pā. ↩
11 ‘stambharuksadanādhmānajvaraśūlāṅgamardanaiḥ’ iti pā. ↩
12 ‘guruṇā yuktaḥ’ iti pā. ↩
13 ‘rāsnāpītadrutilvakaiḥ’ iti pā.| ‘pītadruratra saralaḥ’ iti induḥ ↩
14 ‘abhihitaṃ’ iti pā. ↩
15 ‘pītadravyasauvīrakādidraveṇa’ iti pā. ↩
16 ‘kaṣāyatiktakaṭukaiḥ’ iti pā. ↩
17 ‘charditṛṣṇāruciglānijvaraśūlāṅgamardanaiḥ’ iti pā. ↩
18 ‘alasībhūtaṃ’ iti trividhakukṣīye pā. ↩
19 ‘sugandhimālāgrahaṇādikā ihodantopayuktāḥ’ iti pā. ↩
20 ‘upasevanaṃ vyañjanam’ iti pā. ↩
21 ‘tryahādividhānaṃ’ iti pā. ↩
22 ‘…rbhṛśaṃ vyāyāmapīḍitaḥ’ iti pā. ↩
23 ‘koṣṭho hyupalepakasnehaṃ’ iti pā. ↩
24 ‘jaṭharasya bahirniḥsṛtenaivoṣmaṇā’ iti pā. ↩
25 ‘saṅgataḥ sa hyubhayato vātāgnī dūṣayet samam’ iti pā. ↩
26 ‘snehyaḥ syāt’ iti pā. ↩
27 ‘vātarugṇe’ iti pā. ↩
28 ‘kuddālapātanādi’ iti pā. ↩