Sa. atīsāragrahaṇīroganidānādanantaraṃ
mūtrāghātanidānamekasambandhanatvāducyata ityāha - - - - 0
atīsāragrahaṇīroganidanānantaraṃ mūtrāghātanidānamekasambandhanatvāducyata
ityāha - - - - athāto mūtrāghātanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo
maharṣayaḥ| (gadyasūtre)||2||
Sa. 00000
bastibastiśiromeḍhrakaṭīvṛṣaṇapāyavaḥ| ekasambandhanāḥ proktā
gudāsthivivarāśrayāḥ||1||
Sa. bastyādīnāṃ dvandvaḥ| bastyādaya
ekasambandhanāḥ proktāḥ| ekaṃ sambandhanaṃ-granthanaṃ, yeṣāṃ ta evam|
tadevaikasambandhanatvameṣāṃ prakaṭayati-gudetyādi| gudāsthivivaramāśrayo
yeṣāṃ ta evam, tatrāśritā ityarthaḥ| 00000
nanu, atra mūtrāśritā doṣā avaśyaṃ bastiṃ prāpya vikurvate|
basteścādhomukhatvānmūtrāntaḥpraveśo bastimukhena na sambhāvyate,
tasmānmūtrāghātānutpattireva, ityāśaṅkyāha - - - - adhomukho'pi bastirhi
mūtravāhisirāmukhaiḥ| pārśvebhyaḥ pūryate sūkṣmaiḥ syandamānairanāratam||2||
yaistaireva praviśyainaṃ doṣāḥ kurvanti viṃśatim| mūtrāghātān pramehāṃśca
kṛcchrānmarmasamāśrayān||3||
Sa. hiryasmādarthe| apiśca
hetvabhyupagame| yadyapyadhomukho bastistathā'pi
jalamadhyasthitādhomukhanavamṛtkumbhavat| hi-yasmāt, pārśvebhyo
mūtravāhisirāmukhaiḥ-srotodgāraiḥ, sūkṣmaiḥ prakṛtatvānmūtraṃ
syandamānaiḥ-sravadbhiḥ, anārataṃ-anavarataṃ, yaireva mūtrasrotodvārairbastiḥ
pūryate taireva mūtrasrotodvārairdoṣā enaṃ-bastiṃ, praviśya viṃśatiṃ
mūtrāghātān kurvanti tāvataśca pramehān| kimbhūtān ?
bastyākhyamarmasamāśrayān| hetau dvitīyā| marmasamāśritatvāt
kṛcchrān-kṛcchrasādhyān| 00000
bastivaṅkṣaṇameḍrārtiyukto'lpālpaṃ muhurmuhuḥ| mūtrayedvātaje
kṛcchre-------------------------|4|
Sa. atra catvāro mūtrāghātā
vātapittakaphasannipātātmakāḥ| tatra vātaje kṛcchre-mūtrāghāte,
bastyādyartiyuktaḥ pumānalpālpaṃ kṛtvā muhurmuhurmūtrayet| 00000
----------------------------------------------| ----------------------paitte
pītaṃ sadāharuk||4|| raktaṃ
vā------------------------------------|
----------------------------------------------|5|
Sa. paitte kṛcchre pumān mūtraṃ pītaṃ
sadāharuṅmūtrayet, athavā raktam| 00000
----------------kaphaje bastimeḍragauravaśophavān| sapicchaṃ savibandhaṃ
ca------------------------|5|
Sa. kaphaje kṛcchre
bastimeḍragauravaśophayuktaḥ san sapicchaṃ savibandhaḥ ca-ruddhvā ruddhvā,
mūtraṃ mūtrayet| 00000
----------------------------------------------| ---------------------sarvaiḥ
sarvātmakaṃ malaiḥ||5||
Sa. sarvaiḥ-tribhirdoṣaiḥ
sannipatitairjāte kṛcchre, sarvātmakaṃ-doṣatrayalakṣaṇaliṅgitaṃ, mūtraṃ
mūtrayet| 00000
idānīmaśmarīṃ lakṣayati - - - - yadā vāyurmukhaṃ basterāvṛtya pariśoṣayet|
mūtraṃ sapittaṃ sakaphaṃ saśukraṃ vā tadā kramāt||6||
sañjāyate'śmarī ghorā pittādgoriva rocanā| śleṣmāśrayā ca sarvā
syāt---------------------|7|
Sa. yadā-yasmin kāle, vāyuḥ kupito
bastermukhamāvṛtya-ruddhvā, pariśoṣayenmūtraṃ kevalaṃ kadācitsapittaṃ
kadācitsakaphamathavā saśukraṃ mūtraṃ tadā sañjāyate'śmarī|
kramāt-yathottaram, ghorā mūtrāśmarī, ghoratarā pittāśmarī, ghoratamā
śleṣmāśmarī, tato'pi ghorā śukrāśmarī, iti kramaśabdasyārthaḥ| vāyunā pittaṃ
saṃśoṣya goryathā rocanā sañjāyate tathā'śmarīti| sarvā cāśmarī śleṣmāśrayā|
śleṣmā āśrayaḥ-ādhāro, yasyāḥ saivam| kaphamāśritya sarvā'śmarī syādityarthaḥ|
00000
----------------------------------------------|
-----------------------athāsyāḥ pūrvalakṣaṇam||7||
bastyādhmānaṃ tadāsannadeśeṣu parito'tiruk| mūtre ca bastagandhatvaṃ
mūtrakṛcchraṃ jvaro'ruciḥ||8||
Sa. atha-anantaraṃ, asyāḥ
pūrvalakṣaṇaṃ-prāgrūpaṃ, bastyādhmānādi| 00000
sāmānyaliṅgaṃ ruḍnābhisevanībastimūrdhasu| viśīrṇadhāraṃ mūtraṃ syāttayā
mārganirodhane||9|| tahyapāyātsukhaṃ
mehedacchaṃ gomedakopamam| tatsaṅkṣobhātkṣate sāsramāyāsāccātirugbhavet||10||
Sa. sāmānyaṃ lakṣaṇaṃ nābhyādiṣu
rugbhavati| tayā-aśmaryā, mārganirodhe sati mūtraṃ
viśīrṇadhāraṃ-vicchinnadhāraṃ, bhavet| tahyapāyāt-aśmaryapagamāt, naraḥ
sukhaṃ-akṛcchreṇa, mehet-mūtraṃ muñcet| kīdṛśam ? acchaṃ-akaluṣam,
gomedakopamam, gomedako-ratnaviśeṣaḥ, upamā yasya tadevam| tasyāḥ
saṅkṣobhastatsaṅkṣobhādyatkṣataṃ bhavati tasminkṣate sati sāsraṃ-salohitaṃ,
mehet| āyāsāt-adhvādikṛtāt śramāt, atirugbhavet| 00000
tatra vātādbhṛśārtyārto dantān khādati vepate| mṛdgāti mehanaṃ nābhiṃ
pīḍayatyaniśaṃ kvaṇan||11|| sānilaṃ muñcati
śakṛnmuhurmehati binduśaḥ| śyāvā rūkṣā'śmarī cāsya syāccitā kaṇṭakairiva||12||
Sa. tatra-tāsvaśmarīṣu madhye,
vātādyā'śmaro tasyāmutpannāyāṃ satyāṃ pumān bhṛśārtyārtaḥ-atyantaṃ pīḍayā
pīḍito, dantān khādati| tathā, vepate-kampate| mehanaṃ-meḍhraṃ,
mṛdgāti-malayati| nābhiṃ ca hastābhyāṃ pīḍayati| kiṃ kurvan ?
aniśaṃ-anavarataṃ, kvaṇan-nānāvidhaduḥkhodbhāvakaṃ śabdaṃ vidadhat| tathā,
sahānilena-vātasahitaṃ, śakṛnmuñcati| tathā, muhurmehati-mūtraṃ punaḥpunaḥ
sṛjati| binduśo-binduṃ binduṃ kṛtvā| asya ca-narasya, aśmarī śyāvā varṇataḥ,
tathā rūkṣā kaṇṭakaiściteva-vyāptā, bhavet| 00000
pittena dahyate bastiḥ pacyamāna ivoṣmavān| bhallātakāsthisaṃsthānā raktā
pītā'sitā'śmarī||13||
Sa. pittena yā'śmarī tayā
bastirdahyate| pacyamāna iva ūṣmavān-santāpayukto bhavati| sā cāśmarī
bhallātakāsthisaṃsthānā-tadākārā syāt| tathā, varṇato raktā pītā
tathā'sitā-kṛṣṇacchāyā| 00000
bastirnistudyata iva śleṣmaṇā śītalo guruḥ| aśmarī mahatī ślakṣṇā
madhuvarṇā'thavā sitā||14||
Sa. śleṣmaṇā jātāyāmaśmaryāṃ
bastirnistudyata iva śītalo guruśca syāt| aśmarī ca mahatī-sthūlā
vātapittotthābhyāṃ sakāśāt| tathā, ślakṣṇā-komalā| madhuvarṇā-mākṣikābhā|
athavā, sitā-śuklā| 00000
etā bhavanti bālānāṃ teṣāmeva ca bhūyasā| āśrayopacayālpatvādgrahaṇāharaṇe
sukhāḥ||15||
Sa. etāḥ-tisro'śmaryo, bālānāmeva
bhavanti| tathā ca tantrāntare (suśrute ni. a. 3|11)- "tisro'śmaryo
divāsvapnaśīlanādhyaśanaśītasnigdhamadhurāhārapriyatvādbālānāmeva bhavanti|"
iti| teṣāṃ ca bālānāṃ jātāstā bhūyasā grahaṇāharaṇe sukhāḥ|
grahaṇaṃ-baḍiśādinā, āharaṇaṃ-śastrādinā, tasmin sukhāḥ-sukhopāyāḥ| atraiva
hetumāha-āśrayetyādi| āśrayaḥ-ādhāraḥ, upacayo-vṛddhiḥ, tayoralpatvaṃ,
tasmāddhetorbalānāmaśmaryā āśrayo'lpo bhavati, yatrāsāvaśmarī jāyate| ata eva
cāśrayānusāreṇopacayo'pyaśmaryā bālānāmalpo bhavati| atastā grahaṇāharaṇe
sukhāḥ| mahatāṃ tu yathoktahetvabhāvādgrahaṇāharaṇe tā duḥkhāvahāḥ| 00000
śukrāśmarī tu mahatāṃ jāyate śukradhāraṇāt| sthānāccyutamamuktaṃ hi
muṣkayorantare'nilaḥ||16||
śoṣayatyupasaṅgṛhya śukraṃ tacchuṣkamaśmarī|
bastirukkṛcchramūtratvamuṣkaśvayathukāriṇī||17||
tasyāmutpannamātrāyāṃ śukrameti vilīyate| pīḍite
tvavakāśe'smin----------------------|18|
Sa. turavadhāraṇe| mahatāmeva
śukrāśmarī jāyate, na bālānām, tathāvidhasya teṣāṃ śukrasyābhāvāt| kuto jāyate
? śukradhāraṇāt-harṣādyudīraṇātsthānacyutasya śukrasya dhāraṇāt| ata
evāha-sthānādityādi| yasmātsthānāccyutaṃ-paribhraṣṭaṃ, bahiramuktaṃ-atyaktaṃ,
tadānīṃ vāyurmuṣkayoḥ-vṛṣaṇayoḥ, antare-madhye, śoṣayati| kiṃ kṛtvā ?
upasaṅgṛhya,-śukraṃ sarvato gṛhītvā| tacca śuṣkaṃ sadaśmarīti bhaṇyate| sā ca
bastirugādikāriṇī| tasyāmutpannamātrāyāṃ-na cirakālotpannāyāṃ,
pīḍite-hastādinā'bhibhūte, asminnavakāśe-śukrāśmarīsthāne,
śukrameti-āgacchati, tathā vilīyate ca, iti caśabdo luptanirdiṣṭo bodhyaḥ|
viśeṣeṇa līyate-tatraiva suṣṭhu śliṣyate, kaṭhinatvāt| 00000
----------------------------------------------|
--------------------------aśmaryeva ca śarkarā||18||
aṇuśo vāyunā bhinnā sā tvasminnanulomage| nireti saha mūtreṇa pratilome
vibadhyate||19||
Sa. aśmaryeva ca pavanenāṇuśo bhinnā
satī śarkarā syāt, na tu tasyā anyadupādānakāraṇamityarthaḥ| sā-śarkarā,
asmin-pavane, anulomage-anulomaṃ kṛtvā sthite sati, mūtreṇa saha
nireti-bahirniṣkrāmati| pratilome vāyau sā sarkarā vibadhyate- na tu
bahirniṣkrāmati| aśmarī tvanulomage'pi maruti na nireti-mūtreṇa saha na
niṣkrāmati, ityanayorbhedaḥ| aśmarīṇāṃ
bhallātakādisaṃsthānanirdeśastadanusāreṇāharaṇārthaṃ
bastyavayavavipāṭanamupayujyate| śyāvādivarṇanirdeśaśca bahirniṣkrāntānāṃ
śyāvādivarṇanidarśanena vātādīnanumāya tatkṛtānāṃ vraṇānāṃ
cikitsārthamupayujyate| nanu ca, saṃsthānenaiva vātādyanumānamaśmarīvraṇasya
bhaviṣyatīti varṇanirdeśo'narthakaḥ| maivam| saṃsthānaṃ prāyikamiti
kecinmanyante, tasmādvarṇanirdeśo'pi vācyaḥ| prāyikatve ca taddvayorupādānaṃ
liṅgam| 00000
atha vātabastyādīnāha - - - - mūtrasandhāriṇaḥ kuryādbuddhvā bastermukhaṃ
marut| mūtrasaṅgaṃ rujaṃ kaṇḍūṃ kadācicca svadhāmataḥ||20||
pracyāvya bastimudvṛttaṃ garbhābhaṃ sthūlaviplutam| karoti tatra
rugdāhaspandanodveṣṭanāni ca||21||
binduśaśca pravarteta mūtraṃ bastau tu pīḍate| dhārayā dvividho'pyeṣa
vātabastiriti smṛtaḥ||22|| dustaro
dustarataro dvitīyaḥ prabalānilaḥ|
---------------------------------------------|23|
Sa. mūtrasandhāriṇaḥ puruṣasya
basteḥ-mūtradhārasya, mukhaṃ-dvāraṃ, ruddhvā māruto mūtrasaṅgaṃ kuryādrujaṃ
kaṇḍūṃ ca| sa vātabastirmūtrāghātaviśeṣaḥ| kadācit-adṛṣṭavaśāt, vāyustaṃ
bastiṃ svadhāmataḥ-svasthānāt, pracyāvya-cyāvayitvā, udvṛttaṃ-ūrdhvamukhaṃ,
garbhābhaṃ-garbhasadṛśaṃ, sthūlaṃ-svapramāṇāt pravṛddhaṃ, tathā
viplutaṃ-cañcalaṃ, karoti| caśabdānna kevalaṃ bastibhraṃśamevaṃvidhaṃ karoti,
yāvattatra rugādīnapi| mūtraṃ ca binduśaḥ-bindubinduḥ pravartate| bastau ca
pīḍite-hastādinā, mūtraṃ dhārayā-avicchinnaṃ, pravartate| eṣa dvividho
vātabastiriti nāmnā smṛtaḥ| sa ca prathamo dustaro-duḥkhena kṛcchreṇa tarituṃ
śakyate| dvitīyo vātabastirdustarataro yataḥ prabalānilaḥ| ata eva cātra
prabalānilatvānmūtrasya binduśaḥ pravartanam| 00000
----------------------------------------------| śakṛnmārgasya basteśca
vāyurantaramāśritaḥ||23|| aṣṭhīlābhaṃ ghanaṃ
granthiṃ karotyacalamunnatam| vātāṣṭhīleti sā''dhmānaviṇmūtrānilasaṅgakṛt||24||
Sa. śakṛnmārgasya-gudasya,
basteścāntaraṃ-madhyaṃ, vāyurāśritaḥ san granthimaṣṭhīlābhaṃ
ghanamacalamunnataṃ karoti| sā vātāṣṭhīletyucyate| sā cādhmānādikṛt| 00000
viguṇaḥ kaṇḍalībhūto bastau tīvravyatho'nilaḥ| āvidhya mūtraṃ bhramati
sastambhodveṣṭagauravaḥ||25||
mūtramalpālpamathavā vimuñcati śakṛtsṛjan|
vātakuṇḍaliketyeṣā--------------------------|26|
Sa. viguṇaḥ-kupito na tvanulomagaḥ,
tathā doṣadeśādisahakārikāraṇavaśāt kuṇḍalākāragatiḥ, tathā tīvravyathaḥ,
kārye kāraṇopacārādevamuktaḥ, tathā saha stambhena-stabdhatayā, tathodveṣṭena
gauraveṇa ca vartate| sa evaṃbhūto vāyurmūtramāvidhya-kṣobhayitvā bastau
bhramati| athavā na mūtramāvidhya bhramati| kimbhūtastarhi ? śakṛt-purīṣaṃ,
sṛjan-visargaṃ kurvan, mūtramalpālpaṃ-stokaṃ stokaṃ kṛtvā, vimuñcati| evaṃrūpā
vātakuṇḍalikocyate| 00000
----------------------------------------------| ----------------------mūtraṃ
tu vidhṛtaṃ ciram||26|| na nireti vibaddhaṃ
vā mūtrātītaṃ tadalparuk| ----------------------------------------------|27|
Sa. mūtraṃ tu ciraṃ vidhṛtaṃ na
nireti-na pravartate| athavā pavanavaśādvibaddhaṃ nirgacchatyalparuk
tanmūtrātītaṃ kathyate| 00000
----------------------------------------------| vidhāraṇātpratihitaṃ
vātodāvartitaṃ yadā||27||
nābheradhastādudaraṃ mūtramāpūrayettadā| kuryāttīvrarugādhmānamapaktiṃ
malasaṅgraham||28||
tanmūtrajaṭharam-----------------------------|
----------------------------------------------|29|
Sa. vidhāraṇāt-mūtravegasya rodhāt,
pratihitaṃ mūtraṃ kartṛbhūtaṃ vātenodāvartitaṃ yadā nābheradhastādudaraṃ
karmabhūtamāpūrayet tadā tīvrarujādikaṃ kuryāt, tanmūtrajaṭharamityucyate|
00000
--------------------------chidravaiguṇyenānilena vā| ākṣiptamalpaṃ mūtraṃ
tadbastau nāle'thavā maṇau||29|| sthitvā
sravecchanaiḥ paścātsarujaṃ vā'tha nīrujam| mūtrotsaṅgaḥ sa
vicchinnataccheṣaguruśephasaḥ||30||
Sa. chidravaiguṇyena-mūtradvāradoṣeṇa,
anilena vā tathābhūtena, yadākṣiptaṃ mūtramalpaṃ-kiñciccheṣaṃ mūtraṃ,
tadbastau sthitamathavā nāle maṇikande vā sthitam| tatra sthitvā
paścāt-anantaraṃ, śanaiḥ-mandaṃ mandaṃ kṛtvā, sarujamathavā nīrujaṃ sravet|
puṃsaḥ kimbhūtasya ? vicchinnataccheṣaguruśephasaḥ| tadati prakṛtaṃ mūtraṃ
parāmṛśyate, tasya-muktamūtrasya, śeṣastaccheṣaḥ, vicchinnaścāsau taccheṣaśca
vicchinnataccheṣaḥ, tena guruśepho-guru meḍhraṃ, yasya sa
vicchinnataccheṣaguruśephāḥ, tasya vicchinnataccheṣaguruśephasaḥ| sa
evaṃvidhaḥ san mūtrotsaṅga ucyate| 00000
antarbastimukhe vṛttaḥ sthiro'lpaḥ sahasā bhavet| aśmarītulyaruk
granthirmūtragranthiḥ sa ucyate||31||
Sa. bastermukhasya madhye
granthirvṛtto-vartulaḥ, tathā sthiro'lpaśca sahasā-jhaṭityeva, bhavet|
aśmarītulyarug granthiḥ sa mūtragranthirucyate| 00000
mūtritasya striyaṃ yāto vāyunā śukramuddhatam| sthānāccyutaṃ mūtrayataḥ prāk
paścādvā pravartate||32||
bhasmodakapratīkāśaṃ mūtraśukraṃ taducyate|
--------------------------------------------------|33|
Sa. sañjātamūtrasya puṃsaḥ striyaṃ
gacchato mūtrayato-mūtraṃ kurvataḥ, sthānāccyutaṃ śukraṃ
vāyunoddhataṃ-dhmātaṃ, bhasmodakena pratīkāśaṃ-tulyaṃ, prāk mūtritāt paścādvā
yat pravartate śukraṃ tanmūtraśukramucyate| 00000
----------------------------------------------| rūkṣadurbalayorvātādudāvartaṃ
śakṛdyadā||33|| mūtrasroto'nuparyeti
saṃsṛṣṭaṃ śakṛtā tadā| mūtraṃ viṭtulyagandhaṃ syādviḍvighātaṃ tamādiśet||34||
Sa. rūkṣadurbalayoḥ
puṃsorvātādudāvartaṃ-pīḍitaṃ, śakṛdyadā mūtrasroto'nuparyeti-mūtrasroto'bhita
āgacchati, tadā śakṛtā saṃsṛṣṭaṃ mūtraṃ purīṣasadṛśagandhaṃ syāt, taṃ
viḍvighātamityādiśet| 00000
pittaṃ vyāyāmatīkṣṇoṣṇabhojanādhvātapādibhiḥ| pravṛddhaṃ vāyunā kṣiptaṃ
bastyupasthārtidāhavat||35|| mūtraṃ
pravartayetpītaṃ saraktaṃ raktameva vā| uṣṇaṃ punaḥpunaḥ kṛcchrāduṣṇavātaṃ
vadanti tam||36||
Sa. pittaṃ kartṛ vyāyāmādibhiḥ
pravṛddhaṃ tathā vātena kṣiptaṃ bastyupasthārtidāhayuktaṃ mūtraṃ karmabhūtaṃ
pravartayet| kimbhūtam ? pītaṃ tathā saha raktena saraktaṃ raktameva vā
kevalaṃ tathoṣṇaṃ muhurmuhuḥ kṛcchreṇa mūtrayet, taṃ uṣṇavātaṃ vadanti| 00000
rūkṣasya klāntadehasya bastisthau pittamārutau| mūtrakṣayaṃ sarugdāhaṃ
janayetāṃ tadāhvayam||37||
Sa. rūkṣasya puṃsastathā
klāntadehasya-glānaśarīrasya, bastisthau pittamārutai sarugdāhaṃ mūtrasya
kṣayaṃ janayetāṃ-utpādayetām| tadāhvayaṃ-mūtrakṣayasaṃjñam,
mūtrakṣayamityarthaḥ| 00000
pittaṃ kapho dvāvapi vā saṃhanyete'nilena cet| kṛcchrānmūtraṃ tadā pītaṃ
raktaṃ śvetaṃ ghanaṃ sṛjet||38|| sadāhaṃ
rocanāśaṅkhacūrṇavarṇaṃ bhavecca tat| śuṣkaṃ samastavarṇaṃ vā mūtrasādaṃ
vadanti tam||39||
Sa. pittamathavā kapho vyasto'nilena
saṃhanyate-samantātpīḍyata ākramyate| athavā dvāvapi-saṃsargarūpau, tena
hanyete yadi, tadā kṛcchreṇa mūtraṃ pītādinaikaikena varṇena śvetāntena yuktaṃ
ghanaṃ sadāhaṃ sṛjet-muñcet| tacca śuṣkaṃ kālāntareṇa rocanāśaṅkhacūrṇavarṇaṃ
bhavet, kadācidrocanācūrṇavarṇaṃ kadācicchaṅkhacūrṇavarṇaṃ
kadācitpītādisamastavarṇaṃ vā syāt, taṃ mūtrasādaṃ vadanti| 00000
iti vistarataḥ proktā rogā mūtrāpravṛttijāḥ| nidānalakṣaṇairūrdhvaṃ
vakṣyante'tipravṛttijāḥ|40| iti
śrīvaidyapatisiṃhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayasaṃhitāyāṃ
tṛtīye nidānasthāne mūtrāghātanidānaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ|9|
Sa. iti-evaṃ, vistareṇa
mūtrāpravṛttiḥ-apravartanaṃ, tato jātā rogāḥ, nidānāni ca lakṣaṇāni ca, taiḥ
prakarṣeṇoktāḥ| ūrdhvamityato'dhyāyādanantaraṃ tulyasthānasaṅkhyāditvāt
mūtrātipravṛttijāḥ-pramehākhyāḥ, rogā vakṣyante-vadiṣyante| anenāsya
granthakṛtā yuktyā sambandho'bhihita iti| iti
śrīmṛgāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayaṭīkāyāṃ
sarvāṅgasundarākhyāyāṃ tṛtīye nidānasthāne mūtrāghātanidānaṃ nāma
navamo'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 9|| 00000