athātaḥ karṇarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo
maharṣayaḥ| (gadyasūtre||2|| ) karṇaśūle
pavanaje pibedrātrau rasāśitaḥ| vātaghnasādhitaṃ sarpiḥ, karṇaṃ svinnaṃ ca
pūrayet||1|| patrāṇāṃ
pṛthagaśvatthabilvārkairaṇḍajanmanām| tailasindhūtthadigdhānāṃ svinnānāṃ
puṭapākataḥ||2|| rasaiḥ kavoṣṇaistadvacca
mūlakasyāralorapi| ---------------------------------------------|3|
Sa. asmādanantarametaccikitsocyata
ityāha- vātodbhave karṇaśūle māṃsarasena bhojito vātaghnadravyasādhitaṃ ghṛtaṃ
niśi pibet| karṇaṃ ca svinnaṃ santaṃ pṛthagaśvatthādijānāṃ patrāṇāṃ
tailasaindhavadigdhānāṃ puṭapākataḥ svinnānāṃ rasaiḥ koṣṇaiḥ pūrayet| tathaiva
mūlakasya rasena syonākasya ca rasena pūrayet|
---------------------------------------------| gaṇe vātahare'mleṣu mūtreṣu ca
vipācitaḥ||3|| mahāsneho drutaṃ hanti
sutīvrāmapi vedanām| ---------------------------------------------|4|
Sa. vātahare gaṇe'mleṣu mūtreṣu
ca-gomūtrādiṣu, vipācito mahāsneho drāgeva sudāruṇāmapi pīḍāṃ jayati|
---------------------------------------------| mahataḥ pañcamūlasya
kāṣṭhātkṣaumeṇa veṣṭitāt||4||
tailasiktātpradīptāgrāt snehaḥ sadyo rujāpahaḥ| yojyaścaivaṃ
bhadrakāṣṭhātkuṣṭhātkāṣṭhācca sāralāt||5||
Sa. mahataḥ pañcamūlasya ekatamāt
kāṣṭhāt kṣaumeṇa veṣṭitāt tailasiktāt prajvalitāt grāhyaḥ snehaḥ| sa karṇe
niṣiktaḥ sadyo rujāhṛt| evaṃ-anenaiva vidhinā, devadārukāṣṭhāt kuṣṭhāt
saralakāṣṭhācca cyutaḥ sneho-raso, yojyaḥ|
vātavyādhipratiśyāyavihitaṃ hitamatra ca| varjayecchirasā snānaṃ
śītāmbhaḥpānamahnyapi||6||
Sa. vātavyādhau pratiśyāye ca
yadvihitaṃ bheṣajaṃ taccātra hitam| śirasā saha snānaṃ varjayet| śītajalapānaṃ
divā'pi na kāryam, rātrau tu sarvathā varjyamevetyarthaḥ|
pittaśūle sitāyuktaghṛtasnigdhaṃ virecayet| drākṣāyaṣṭiśṛtaṃ stanyaṃ śasyate
karṇapūraṇam||7||
Sa. pittaśūle sitānvitaghṛtena snigdhaṃ
virecayet| drākṣāmadhukasiddhaṃ strīkṣīraṃ karṇapūraṇaṃ hitam|
yaṣṭyanantāhimośīrakākolīrodhrajīvakaiḥ| mṛṇālabisamañjiṣṭhāsārivābhiśca
sādhayet||8||
yaṣṭīmadhurasaprasthakṣīradviprasthasaṃyutam| tailasya kuḍavaṃ
nasyapūraṇābhyañjanairidam||9|| nihanti
śūladāhoṣāḥ kevalaṃ kṣaudrameva vā|
---------------------------------------------|10|
Sa. yaṣṭyādibhiḥ
kalkairmadhukakvāthaprasthena kṣīrasya dviprasthena ca saṃyutaṃ tailakuḍavaṃ
sādhayet| nasyakarṇapūraṇābhyañjanairidaṃ śūlādīn hanti| kevalaṃ kṣaudraṃ vā|
---------------------------------------------| yaṣṭyādibhiśca saghṛtaiḥ karṇau
dihyātsamantataḥ||10||
Sa. yaṣṭyādibhiḥ-pūrvoktaiḥ,
sasarpikaiḥ karṇau ca parito limpet|
vāmayet pippalīsiddhasarpiḥsnigdhaṃ kaphodbhave| dhūmanāvanagaṇḍūṣasvedān
kuryātkaphāpahān||11||
Sa. kaphotthe pippalīpakvaghṛtasnigdhaṃ
vāmayet| dhūmādīṃśca kaphaghnān vidadhyāt|
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muruṅgyā mūlakasya ca| kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ
kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe||12||
Sa. laśunādīnāṃ pṛthak pṛthak svarasaḥ
karṇapūraṇe koṣṇaḥ śreṣṭhaḥ|
arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktāṃllavaṇānvitān| sannidhāya snuhīkāṇḍe korite
tacchadāvṛtān||13|| svedayetpuṭapākena sa
rasaḥ śūlajitparam| ---------------------------------------------|14|
Sa. arkāṅkurānamlena-kāñikena,
piṣṭāṃstailena rūkṣi(ṣi)tān lavaṇānvitān snuhīkāṇḍe korite sannidhāya
tasyāḥ-snuhyāḥ, patrairāvṛtān puṭapākena svedayet| sa rasaḥ paraṃ śūlajit|
---------------------------------------------| rasena bījapūrasya kapitthasya
ca pūrayet||14|| suktena pūrayitvā vā
phenenānvavacūrṇayet| ---------------------------------------------|15|
Sa. tathā bījapūrasya rasena
kapittharasena ca pūrayet| athavā suktena pūrayitvā
samudraphenacūrṇairavacūrṇayet|
---------------------------------------------| ajāvimūtravaṃśatvak''siddhaṃ
tailaṃ ca pūraṇam||15|| siddhaṃ vā sārṣapaṃ
tailaṃ hiṅgutumburunāgaraiḥ| ---------------------------------------------|16|
Sa. ajāvimūtrābhyāṃ vaṃśatvacā ca
siddhaṃ tailaṃ pūraṇaṃ hitam| sārṣapaṃ tailaṃ hiṅgutumburuśuṇṭhībhiḥ siddhaṃ
pūraṇaṃ hitam|
---------------------------------------------| raktaje pittavatkāryaṃ sirāṃ
cāśu vimokṣayet||16||
Sa. raktaje karṇaśūle pittavatkāryam|
śīghraṃ ca sirāṃ vimokṣayet|
pakve pūyavahe karṇe dhūmagaṇḍūṣanāvanam| yuñjyānnāḍīvidhānaṃ ca
duṣṭavraṇaharaṃ ca yat||17||
Sa. pakve pūyavahe karṇe dhūmādikaṃ
yojyam| nāḍīvidhānaṃ ca yojyam| duṣṭavraṇaghnaṃ yacca tacca yojyam|
srotaḥ pramujya digdhaṃ tu dvau kālau picuvartibhiḥ| pureṇa dhūpayitvā tu
mākṣikeṇa prapūrayet||18||
surasādigaṇakvāthaphāṇitāktāṃ ca yojayet| picuvartiṃ susūkṣmaiśca
taccūrṇairavacūrṇayet||19||
Sa. picuvartibhiśca karṇasroto
digdhaṃ-pūyena, dvau kālau pramṛjya guggulunā dhūpayitvā tato mākṣikeṇa
pūrayet| surasādigaṇakvāthakṛtaphāṇitāktāṃ picuvartiṃ ca yojayet|
susūkṣmaistaccūrṇaiḥ-surasādirajobhiḥ, avacūrṇayet karṇasrotaḥ|
śūlakledagurutvānāṃ vidhireṣa nivartakaḥ|
priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇibhiḥ||20||
mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca| pacettailaṃ tadāsrāvaṃ
nigṛhṇātyāśu pūraṇāt||21||
Sa. śūlādīnāṃ nivartako vidhireṣaḥ|
priyaṅgvādibhiḥ kapittharasena tailaṃ pacet| tatpūraṇāddrāgevāsrāvaṃ
nirharati|
nādabādhiryayoḥ kuryād vātaśūloktamauṣadham| śleṣmānubandhe śleṣmāṇaṃ
prāgjayedvamanādibhiḥ||22||
Sa. nāde badhiratve ca
vātaśūloktamauṣadhaṃ kuryāt| śleṣmānubandhe prāk śleṣmāṇaṃ vamanādibhirjayet|
eraṇḍaśigruvaruṇamūlakātpatraje rase| caturguṇe pacettailaṃ kṣīre
cāṣṭaguṇonmite||23||
yaṣṭyāhvākṣīrakākolīkalkayuktaṃ nihanti tat| nādabādhiryaśūlāni
nāvanābhyaṅgapūraṇaiḥ||24||
Sa. eraṇḍādipatraje rase caturguṇe
kṣīre cāṣṭaguṇe yaṣṭikādikalkayutaṃ tailaṃ pacet| tacca nāvanādibhirnādādīn
hanti|
pakvaṃ prativiṣāhiṅgumiśitvak''svarjikoṣaṇaiḥ| sasuktaiḥ pūraṇāttailaṃ
ruk''srāvāśrutinādanut||25||
Sa. prativiṣādibhiḥ saṃyuktaṃ tailaṃ
pakvaṃ pūraṇādrujādijit|
karṇanāde hitaṃ tailaṃ sarṣapotthaṃ ca pūraṇe|
---------------------------------------------|26|
Sa. sarṣapodbhavaṃ ca tailaṃ karṇanāde
hitam|
---------------------------------------------| śuṣkamūlakakhaṇḍānāṃ kṣāro
hiṅgu mahauṣadham||26||
śatapuṣpāvacākuṣṭhadāruśigrurasāñjanam|
sauvarcalayavakṣārasvarjikaudbhidasaindhavam||27||
bhūrjagranthibiḍaṃ mustā madhusuktaṃ caturguṇam| mātuluṅgarasastadvat
kadalīsvarasaśca taiḥ||28|| pakvaṃ tailaṃ
jayatyāśu sukṛcchrānapi pūraṇāt| kaṇḍūṃ kledaṃ ca
bādhiryapūtikarṇatvaruk''kṛmīn||29||
kṣāratailamidaṃ śreṣṭhaṃ mukhadantāmayeṣu ca|
---------------------------------------------|30|
Sa. śuṣkamūlakakhaṇḍānāṃ kṣārādīni
sāmānyaparibhāṣoktapramāṇāni tathā tailānmadhuyutaṃ suktaṃ caturguṇaṃ tathā
bījapūrarasaḥ kadalīsvarasaśca caturguṇaḥ| tairetaistailaṃ pakvaṃ pūraṇāt
sukṛcchrānapi kaṇḍvādīnāśu jayet| idaṃ kṣāratailaṃ mukhadantarogeṣu ca
śreṣṭham|
---------------------------------------------| atha suptāviva syātāṃ karṇau
raktaṃ harettataḥ||30||
Sa. yadi karṇau suptāviva syātāṃ
tadā'sraṃ haret|
saśophakledayormandaśrutervamanamācaret| bādhiryaṃ
varjayedbālavṛddhayościrajaṃ ca yat||31||
Sa. karṇayoḥ
saśophakledayormandaśruterāturasya vamanaṃ prayuñjyāt| bādhiryaṃ
bālavṛddhayościrajātaṃ ca yattadvarjayet|
pratīnāhe parikledya snehasvedairviśodhayet| karṇaśodhanakenānu karṇaṃ
tailasya pūrayet||32||
sasuktasaindhavamadhormātuluṅgarasasya vā| śodhanādrūkṣatotpattau
ghṛtamaṇḍasya pūraṇam||33||
Sa. pratīnāhe snehasvedaiḥ parikledya
karṇaṃ karṇaśodhanakena viśodhayet| paścāttailasya suktādinā yuktasya
karṇau(rṇaṃ) pūrayet| tailasyeti sambandhamātre ṣaṣṭhī| mātuluṅgarasasya vā
suktādiyuktasya pūrayet| śodhanena rūkṣatotpattau satyāṃ ghṛtamaṇḍasya pūraṇaṃ
hitam|
kramo'yaṃ malapūrṇe'pi karṇekaṇḍvāṃ kaphāpaham| nasyādi, tadvacchophe'pi
kaṭūṣṇaiścātra lepanam||34||
Sa. karṇe malena
pūrṇe'pyayaṃ-pratīnāhoktaḥ, kramaḥ kāryaḥ| kaṇḍvāṃ tathā kaphaghnaṃ nasyādi|
śophe'pi tathaivāyaṃ kramaḥ| kaṭūṣṇaiśca lepanaṃ hitam|
karṇasrāvoditaṃ kuryātpūtikṛmiṇakarṇayoḥ| pūraṇaṃ kaṭutailena viśeṣāt
kṛmikarṇake||35||
Sa. pūtikarṇe kṛmi[ṇa]karṇe ca
karṇasrāvoktaṃ cikitsitaṃ kuryāt| kṛmiṇakarṇake viśeṣātkaṭutailena pūraṇaṃ
hitam|
vamipūrvā hitā karṇavidradhau vidradhikriyā| pittotthakarṇaśūloktaṃ kartavyaṃ
kṣatavidradhau||36|| arśorbudeṣu nāsāvad āmā
karṇavidārikā| karṇavidradhivatsādhyā yathādoṣodayena ca||37||
Sa. karṇavidradhau vamanapūrvā
vidradhikriyā śastā| kṣatavidradhau pittotthakarṇaśūloktaṃ sarvaṃ kartavyam|
arśorbudeṣu nāsāvat cikitsā| karṇavidārikā'pakvā karṇavidradhivat cikitsyā,
yathādoṣodayena ca|
pālīśoṣe'nilaśrotraśūlavannasyalepanam| svedaṃ ca kuryāt svinnāṃ ca
pālīmudvartayettilaiḥ||38||
priyālabījayaṣṭyāhvahayagandhāyavānvitaiḥ|
---------------------------------------------|39|
Sa. pālīśoṣe vātaśrotraśūla iva nasyādi
svedaṃ ca kuryāt| pālīṃ ca svinnāṃ tilaiḥ priyālabījādiyuktairudvartayet|
---------------------------------------------| tataḥ puṣṭikaraiḥ
snehairabhyaṅgaṃ nityamācaret||39||
Sa. tataḥ snehaiḥ puṣṭikṛdbhirnityaṃ
sā'bhyaktavyā|
śatāvarīvājigandhāpayasyairaṇḍajīvakaiḥ| tailaṃ vipakvaṃ sakṣīraṃ pālīnāṃ
puṣṭikṛtparam||40||
Sa. śatāvaryādibhistailaṃ sakṣīraṃ
pakvaṃ pālīnāṃ paraṃ puṣṭikṛt|
kalkena jīvanīyena tailaṃ payasi pācitam| ānūpamāṃsakvāthe ca
pālīpoṣaṇavardhanam||41||
Sa. jīvantyādigaṇajena kalkena kṣīre
ānūpamāṃsakvāthe ca tailaṃ pācitaṃ pālipoṣaṇaṃ pālīvṛddhikṛcca|
pālīṃ chittvā'tisaṅkṣīṇāṃ śeṣāṃ sandhāya poṣayet|
---------------------------------------------|42|
Sa. pālīmatisaṅkṣīṇāṃ chittvā śeṣāṃ
sandhāya vardhayet|
---------------------------------------------| yāpyaivaṃ tantrikākhyā'pi
paripoṭe'pyayaṃ vidhiḥ||42|| utpāte
śītalairlepo jalaukohṛtaśoṇite|
---------------------------------------------|43|
Sa. yāpyaivaṃ tantrikāsaṃjñā|
paripoṭe'pyeṣa eva vidhiryāpyākhyaḥ| utpāte jalaukobhirapanītarakte
śītalairlepaḥ|
---------------------------------------------|
jambvāmrapallavabalāyaṣṭīrodhratilotpalaiḥ||43||
sadhānyāmlaiḥ samañjiṣṭhaiḥ sakadambaiḥ sasārivaiḥ| siddhamabhyañjane tailaṃ
visarpoktaghṛtāni ca||44||
Sa. jambvādibhiḥ siddhaṃ tailamabhyaṅge
hitam| visarpoktaghṛtāni ca hitāni|
unmanthe'bhyañjanaṃ tailaṃ godhākarkavasānvitam|
tālapatryaśvagandhārkabākucīphalasaindhavaiḥ||45||
surasālāṅgalībhyāṃ ca siddhaṃ, tīkṣṇaṃ ca nāvanam|
---------------------------------------------|46|
Sa. unmanthe tailaṃ
godhākarkaṭavasāyuktaṃ tālaparṇyādibhiḥ siddhamabhyañjanaṃ hitam| tathā
surasālāṅgalībhyāṃ ca tailaṃ siddhaṃ tīkṣṇaṃ nāvanaṃ hitam|
---------------------------------------------|
durviddhe'śmantajambvāmrapatrakvāthena secitām||46||
tailena pālīṃ svabhyaktāṃ suślakṣṇairavacūrṇayet|
cūrṇairmadhukamañjiṣṭhāprapuṇḍrāhvaniśodbhavaiḥ||47||
lākṣāviḍaṅgasiddhaṃ ca tailamabhyañjane hitam|
---------------------------------------------|48|
Sa. durviddhe'śmantakādikvāthena
secitāṃ pālīṃ tailena svabhyaktāṃ madhukādibhiḥ sūkṣmarajīkṛtairavacūrṇayet|
lākṣāviḍaṅgasiddhaṃ tailamabhyañjane hitam|
---------------------------------------------| svinnāṃ gomayajaiḥ
piṇḍairbahuśaḥ parilehikām||48||
viḍaṅgasārairālimpedurabhrīmūtrakalkitaiḥ|
kauṭajeṅgudakārañjabījaśamyākavalkalaiḥ||49||
athavā'bhyañjanaṃ tairvā kaṭutailaṃ vipācayet|
sanimbapatramaricamadanairlehikāvraṇe||50||
Sa. parilehikāṃ gomayajaiḥ
piṇḍairbahuśaḥ svinnāṃ viḍaṅgasārairurabhrīmūtrakalkitairālimpet|
kauṭajādibījādibhirvā'vimūtreṇa kalkitairālimpet| athavā
taireva-kauṭajādibhiḥ, kaṭutailaṃ nimbādibhiḥ saha vipācayet lehikāvraṇe|
chinnaṃ tu karṇaṃ śuddhasya bandhamālocya yaugikam| śuddhāsraṃ lāgayellagne
sadyaśchinne viśodhanam||51||
Sa. karṇaṃ tu chinnaṃ śuddharaktaṃ
śuddhasya yaugikaṃ bandhamālocya lāgayet| lagne karṇe sadyaśchinne
viśodhanaṃ-virekādi|
atha karṇarogavidhānamāha ---- atha grathitvā keśāntaṃ kṛtvā chedanalekhanam|
niveśya sandhiṃ suṣamaṃ na nimnaṃ na samunnatam||52||
abhyajya madhusarpirbhyāṃ picuplotāvaguṇṭhitam| sūtreṇāgāḍhaśithilaṃ baddhvā
cūrṇairavākiret||53||
śoṇitasthāpanairvraṇyamācāraṃ cādiśettataḥ| saptāhādāmatailāktaṃ
śanairapanayet picum||54||
Sa. keśāntaṃ grathitvā chedanaṃ
lekhanaṃ ca kṛtvā sandhiṃ suṣamaṃ niveśya na nimnaṃ na connatam, suṣamamiti
"suṣāmādiṣu ca" iti ṣatvam, abhyajya madhusarpirbhyāṃ picuplotāvaguṇṭhitaṃ
sūtreṇa na gāḍhaṃ na ca śithilaṃ badhvā śoṇitasthāpanaiḥ-madhukagairikādibhiḥ,
avacūrṇayet| tato vraṇahitamācāramācaret| saptāhādūrdhvamāmatailenāktaṃ śanaiḥ
picumapanayet| suśrute(?) (saṅgrahe) tūktam (saṃ. u. a. 22)- "na karṇe
śopharāgādiyukte sandhānamiṣyate| na ghasmarasya nātyuṣṇe
nāviśuddhatanorapi||" iti|
surūḍhaṃ jātaromāṇaṃ śliṣṭasandhiṃ samaṃ sthiram| suvarṣmāṇamarogaṃ ca śanaiḥ
karṇaṃ vivardhayet||55||
Sa. surūḍhādiguṇaṃ ca karṇaṃ
śanairvivardhayet|
varṣmarūpamucyate(?) ---- jalaśūkaḥ svayaṅguptā rajanyau bṛhatīphalam|
aśvagandhābalāhastipippalīgaurasarṣapāḥ||56||
mūlaṃ kośātakāśvaghnarūpikāsaptaparṇajam| chucchundarī kālamṛtā gṛhaṃ
madhukarīkṛtam||57|| jatūkā jalajanmā ca
tathā śabarakandakam| ebhiḥ kalkaiḥ kharaṃ pakvaṃ satailaṃ māhiṣaṃ ghṛtam||58||
hastyaśvamūtreṇa paramabhyaṅgātkarṇavardhanam|
---------------------------------------------|59|
Sa. jalaśūkādibhirgajāśvayormūtraiḥ
piṣṭaiḥ satailaṃ māhiṣaṃ ghṛtaṃ kharapākaṃ pakvamabhyaṅgāt karṇavardhanam|
jalaśūkaḥ-śevālam| rūpikā-arkaḥ| chucchundarī-mūṣikābhedaḥ| sā ca kālena mṛtā,
na tu vyāpāditā| jatūkā-carmacaṭikā| jalajanmā-jalaukā| śabarakandako-laśunaḥ|
---------------------------------------------| atha kuryādvayasthasya chinnāṃ
śuddhasya nāsikām||59|| chindyānnāsāsamaṃ
patraṃ tattulyaṃ ca kapolataḥ| tvaṅmāṃsaṃ nāsikāsanne rakṣaṃstattanutāṃ
nayet||60|| sīvyed gaṇḍaṃ tataḥ sūcyā
sevinyā picuyuktayā| nāsācchede'tha likhite parīvartyopari tvacam||61||
kapolavadhraṃ sandadhyātsīvyennāsāṃ ca yatnataḥ| nāḍībhyāmutkṣipedantaḥ
sukhocchvāsapravṛttaye||62|| āmatailena
siktvāν pattaṅgamadhukāñjanaiḥ| śoṇitasthāpanaiścānyaiḥ
suślakṣṇairavacūrṇayet||63|| tato
madhughṛtābhyaktaṃ badhvā''cārikamādiśet| jñātvā'vasthāntaraṃ kuryāt
sadyovraṇavidhiṃ tataḥ||64||
chindyādrūḍhe'dhikaṃ māṃsaṃ nāsopāntācca carma tat| sīvyettataśca suślakṣṇaṃ
hīnaṃ saṃvardhayetpunaḥ||65||
Sa. atheti maṅgale| kṛtamaṅgalasya
vayasthasya-taruṇasya, śuddhasya nāsikāṃ chinnāṃ kuryāt| katham ?
ityāha-nāsātulyaṃ patraṃ chindyāt| tena-patreṇa, tulyaṃ kapolācchindyāt|
nāsikātulye deśe tvacaṃ māṃsaṃ ca rakṣan tat-patraṃ, tanutāṃ nayet| anantaraṃ
sūcyā sevinyā picuyuktayā gaṇḍaṃ sīvyet| atha nāsāchede likhite
tattvacamuparivartya kapolavadhraṃ sandadhyāt| nāsāṃ ca yatnena sīvyet|
antaḥ-madhye, nāsikāṃ nāḍībhyāmutkṣipet sukhocchvāsapravartanāya| tata
āmatailena siktvā pattaṅgamadhukāñjanairavacūrṇayet|
anyairapi-sirāvyadhavidhyuktaiḥ śoṇitasthāpanaiḥ (hṛ. sū. a. 27|48) ,
suślakṣṇaiścūrṇairavacūrṇayet| anantaraṃ mākṣikaghṛtābhyāmabhyaktaṃ badhvā,
ācārikaṃ-snehavidhyuktaṃ, ādiśet| avasthāntaraṃ ca jñātvā
sadyovraṇapratiṣedhavidhiṃ kuryāt| tato rūḍhe satyadhikaṃ māṃsaṃ tacca
nāsāsamīpādadhikaṃ carma chindyāt| anantaraṃ sīvyet| tataḥ suślakṣṇaṃ ca kṛtvā
punaḥ sīvyet| hīnaṃ ca vardhayet|
niveśite yathānyāsaṃ sadyaścchinne'pyayaṃ vidhiḥ| nāḍīyogādvinauṣṭhasya
nāsāsandhānavadvidhiḥ|66| iti
śrīvaidyapatisiṃhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayasaṃhitāyāṃ
ṣaṣṭhe uttarasthāne karṇarogapratiṣedho nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ|18|
Sa. sadyaśchinne'pi ghrāṇe yathānyāsaṃ
niveśite satyayameva vidhiḥ| nāḍīyogamantareṇauṣṭhasyāpi chinnasya
nāsāsandhānatulyo vidhiriti| iti
śrīmṛgāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahṛdayaṭīkāyāṃ
sarvāṅgasundarākhyāyāṃ ṣaṣṭhe uttarasthāne karṇarogapratiṣedho
nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 18||