70. viṣayānukramaṇikā

Larger type: mūla (Mādhavanidāna) · indented: Madhukośa · indented: Ātaṅkadarpaṇa
atha viṣayānukramaṇikā | jvaro'tisāro grahaṇī cārśo'jīrṇaṃ visūcikā | alasaśca vilambī ca krimirukpāṇḍukāmalāḥ ||1|| halīmakaṃ raktapittaṃ rājayakṣmā uraḥkṣatam | kāso hikkā saha śvāsaiḥ svarabhedastvarocakaḥ ||2|| chardistṛṣṇā ca mūrchādyā rogāḥ pānātyayādayaḥ | dāhonmādāvapasmāraḥ kathito'thānilāmayaḥ ||3|| vātaraktamūrustambha āmavāto'tha śūlaruk | paktijaṃ śūlamānāha udāvarto'tha gulmaruk ||4|| hṛdrogo mūtrakṛcchraṃ ca mūtrāghātastathā'śmarī | prameho madhumehaśca piḍakāśca pramehajāḥ ||5|| medastathodaraṃ śotho vṛddhiśca galagaṇḍakaḥ | gaṇḍamālā'pacī granthirarbudaḥ ślīpadaṃ tathā ||6|| vidradhirvraṇaśothaśca dvau vraṇau bhagnanāḍike | bhagandaropadaṃśau ca śūkadoṣastvagāmayaḥ ||7|| śītapittamudardaśca koṭhaścaivāmlapittakam | visarpaśca savisphoṭaḥ saromāntyo masūrikāḥ ||8|| kṣudrāsyakarṇanāsākṣiśiraḥstrībālakāmayāḥ | viṣaṃ cetyayamuddiṣṭo rugviniścayasaṅgrahaḥ ||9||
asmin granthe rogasaṅgrahamāha– 1 jvarātisārāvityādi| grahaṇyaścatasraḥ| ekasminnajīrṇanidāne visūcikālasavilambikā jñeyāḥ| pānātyayādayaḥ pānavibhramādayaḥ| piḍakāḥ pramehoktāḥ| 2 medodoṣo medorogaḥ| upadaṃśo meḍhrarogaḥ| tvagāmayaḥ kuṣṭharogaḥ| 3 romāntyo masūrikābhedaḥ| āsyaṃ mukham| rugviniścaye ayamuddeśaḥ||9||
subhāṣitaṃ yatra yadasti kiñcittat sarvamekīkṛtamatra yatnāt | viniścaye sarvarujāṃ narāṇāṃ śrīmādhavavenendukarātmajena ||10|| yat kṛtaṃ sukṛtaṃ kiñcit kṛtvaivaṃ rugviniścayam | muñcantu jantavastena nityamātaṅkasantatim ||11||
granthakāraḥ svapakṣamāha– subhāṣitamityādi| sugamam||10-11||
iti śrīmādhavakaraviracitaṃ mādhavanidānaṃ samāptam ||70||
iti śrīvācaspativaidyaviracitā mādhavanidānaṭīkā''ṅkadarpaṇākhyā samāptā||70||

pāṭhāntarāḥ

  1. 1 . etādṛśapāṭhābhiprāyeṇa| ↩
  2. 2 . etādṛśapāṭhābhiprāyeṇa| ↩
  3. 3 . ayamevameva pāṭhamaṅgīkaroti| ↩