athātaḥ skandhagrahapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1|| yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
||2||
navagrahākṛtivijñānīyānantaraṃ vijñātanavagrahākṛteścikitsitamucitaṃ; tatrāpi
skandagrahasya prathamatvāttapratiṣedhādhyāya ārabhyate- athāta ityādi||1-2||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇāṃ praśasyate | vātaghnadrumapatrāṇāṃ niṣkvāthaḥ
pariṣecane ||3||
skandetyādi| upasṛṣṭānāṃ gṛhītānām| drumagrahaṇaṃ viṭapaniṣedhārtham|
skandagrahaprabhāveṇa tenāviṣṭe bāle vāyuḥ kupyatīti vātaharaiḥ sekādayaḥ
kāryoḥ; athavā vātaghnadrumāḥ svaprabhāveṇa grahāveśamapi nivartayanti,
acintyaśaktitvāt||3||
teṣāṃ mūleṣu siddhaṃ ca tailamabhyañjane hitam |
sarvagandhasurāmaṇḍakaiḍaryāvāpamiṣyate
||4||
teṣāmityādi| teṣāṃ vātaghnadrumāṇāṃ bilvādīnām| sarvagandhā elādipaṭhitāḥ,
surāmaṇḍaḥ surāyā uparyaccho bhāgaḥ, kaiḍaryo mahānimbaḥ| etena
bilvādimūlakvāthena elādīnāṃ kalkena siddhaṃ tailamabhyañjane hitamiṣyata iti
siddham||4||
devadāruṇi rāsnāyāṃ madhureṣu drumeṣu ca | siddhaṃ sarpiśca sakṣīraṃ
pānamasmai prayojayet ||5||
devadāruṇītyādi| madhuradrumā madhuravṛkṣāḥ, madhu(dhū)karājādanādayaḥ| pānam
annādasya bālasya||5||
sarṣapāḥ sarpanirmoko vacā kākādanī ghṛtam | uṣṭrājāvigavāṃ caiva
romāṇyuddhūpanaṃ śiśoḥ ||6||
kākādanī kākajaṅghā||6||
somavallīmindravallīṃ śamīṃ bilvasya kaṇṭakān | mṛgādanyāśca mūlāni
grathitānyeva dhārayet ||7||
somavallītyādi| somavallī guḍūcī, indravallī matsāṇḍakaḥ
1
gaṇḍadūrveti loke, mṛgādanī indravāruṇī||7||
raktāni mālyāni tathā patākā raktāśca gandhā vividhāśca bhakṣyāḥ | ghaṇṭā ca
devāya balirnivedyaḥ sukukkuṭaḥ skandagrahe hitāya
||8||
baliṃ nirdiśannāha- raktānītyādi| tathā patākā raktetyarthaḥ| raktāśca gandhāḥ
kuṅkumādikāḥ| bhakṣyāḥ svastikamodakādayaḥ| devāya skandanāmne, skandagrahe
vakṣyamāṇe catvārākhye| hitāya hitārthaṃ bālakasya| baliśca śucinā vaidyena
kṛtasnānena śastrahastena rātrau dātavyaḥ||8||
snānaṃ trirātraṃ niśi catvareṣu kuryāt puraṃ śāliyavairnavaistu | adbhiśca
gāyatryabhimantritābhiḥ prajvālanaṃ vyāhṛtibhiśca vahneḥ
||9||
snānamityādi| catvareṣu catuṣpatheṣu, apare catvaraśabdena tripathaṃ
kathāsthānaṃ cetyāhuḥ| puraṃ maṇḍalam| adbhiśca gāyatryabhimantritābhiḥ
snānamiti sambandhanīyam| vyāhṛtibhistisṛbhiḥ saptabhirdaśabhirvā
svāhāntābhiḥ| skandagrahe catvarākhye
śāliyavairviracitamaṇḍalābhyantarasadmani purābhidhāne, trirātraṃ rātrau
balisnānahomāḥ kāryāḥ||9||
rakṣāmataḥ pravakṣyāmi bālānāṃ pāpanāśinīm | ahanyahani kartavyā yā
bhiṣagbhiratandritaiḥ ||10|| tapasāṃ tejasāṃ
caiva yaśasāṃ vapuṣāṃ tathā | nidhānaṃ yo'vyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu
||11|| grahasenāpatirdevo
devasenāpatirvibhuḥ | devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ
||12|| devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ
sutaḥ | gaṅgomākṛttikānāṃ ca sa te śarma prayacchatu
||13|| raktamālyāmbaraḥ śrīmān
raktacandanabhūṣitaḥ | raktadivyavapurdevaḥ pātu tvāṃ krauñcasūdanaḥ
||14||
rakṣamityādi| rakṣā svastyayanaṃ; mantrāṇāmacintyaśaktitvānmantramayī rakṣā
pāpanāśinī| tapasāmityādi| vapuṣāmiti vapuṣāṃ nidhānaṃ sthānamityanena
kāmarūpatvamuktam| avyayo nityaḥ| grahāḥ skandagrahādikāḥ, teṣāṃ senā tasyāḥ
patiḥ devasenāpatiḥ| devasenāripavo daityāḥ| devadevasya rudrasya, umā
pārvatī, kṛttikāḥ ṣaṭsaṅkhyopetāḥ saptarṣibhāryāḥ| śarma sukham| krauñcanāmā
parvataḥ taṃ sūdayati nihantīti krauñcasūdanaḥ||10-14||
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kumāratantre skandapratiṣedho
nāmā(dvitīyo'dhyāyaḥ, ādito')ṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
||28||
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṃ nibandhasaṅgrahākhyāyāṃ
suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargate kaumārabhṛtyatantre
skandagrahapratiṣedho nāmā'ṣṭāviṃśatitamo'dhyāyaḥ||28||
pāṭhāntarāḥ
- 1 ‘matsyāṇḍakaḥ’ iti pā. ↩