athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1|| yathovāca bhagavān dhanvantariḥ
||2||
śakunīpratiṣedhānantaraṃ revatyāmapi mukhapākavacanāt
savraṇatvenaikadharmatvācca revatīpratiṣedhādhyāyo yujyata ityāha- athāta
ityādi||1-2||
aśvagandhā ca śṛṅgī ca sārivā sapunarnavā | sahe tathā vidārī ca kaṣāyāḥ
secane hitāḥ ||3||
aśvagandhetyādi| ajaśṛṅgī karkaṭaśṛṅgī, uttamāraṇītyanye| sahe
mudgamāṣaparṇyau| secane hitāḥ pratyekaṃ samuditāśca||3||
tailamabhyañjane kāryaṃ kuṣṭhe sarjarase'pi ca | palaṅkaṣāyāṃ nalade tathā
girikadambake ||4||
tailamityādi| sarjaraso rālaḥ, palaṅkaṣā gugguluḥ, naladaṃ jaṭāmāṃsī, giriḥ
girikarṇikā; anye girikadambo mahākadambaḥ svanāmakhyātaḥ; etaiḥ kuṣṭhādibhiḥ
kalkīkṛtaistailaṃ kāryam||4||
dhavāśvakarṇakakubhadhātakītindukīṣu ca | kākolyādigaṇe caiva pānīyaṃ
sarpiriṣyate ||5||
dhavetyādi| aśvakarṇo gardabhāṇḍaḥ, kakubhaḥ arjunaḥ| tatra dhavādikaṣāye
kākolyādikalke ca pānīyaṃ sarpiḥ pātavyaṃ ghṛtamiṣyate| anye tu
kākolyādigaṇenaiva pānīyaṃ ghṛtamicchanti, dhavāśvakarṇādīni paścāttaile
1
sambandhanti||5||
kulatthāḥ śaṅkhacūrṇaṃ ca pradehaḥ sārvagandhikaḥ | gṛdhrolūkapurīṣāṇi yavā
yavaphalo ghṛtam ||6|| sandhyayorubhayoḥ
kāryametaduddhūpanaṃ śiśoḥ | varuṇāriṣṭakamayaṃ rucakaṃ saindukaṃ tathā
||7|| satataṃ dhārayeccāpi kṛtaṃ vā
pautrajīvikam | śuklāḥ sumanaso lājāḥ payaḥ śālyodanaṃ tathā
||8|| balirnivedyo gotīrthe revatyai
prayatātmanā |9|
kulatthā ityādi| śaṅkhacūrṇaṃ sudagdhaśaṅkhacūrṇam| sarvagandhā elādikāḥ, taiḥ
kṛto lepaḥ sārvagandhikaḥ| gṛdhretyādi| yavāḥ prasiddhāḥ, yavaphalo vaṃśaḥ,
anye yavaphalā dugdhiketyāhuḥ| varuṇāriṣṭakamayaṃ varuṇanimbakāṣṭhaghaṭitaṃ,
rucakaṃ grīvābharaṇaṃ maṇikasañjñaṃ dhārayet| brahmadevastvariṣṭaṃ
phenilamāha| saindukamiti sinduko nirguṇḍī, tatkāṣṭhakṛtaṃ rucakaṃ;
tatphalakṛtamityanye| putrañjīvo madhyavartulatīkṣṇāgraphalo jambīrapatro
vṛkṣastatkāṣṭhakṛtaṃ rucakaṃ, tatphalakṛtamityanye| kecidatrāragvadhaṃ
paṭhanti| śukletyādi śuklāḥ sumanasaḥ śvetakusumāni| nivedyo dātavyaḥ|
gotīrthe salilagopathe| prayatātmanā upavāsādipavitreṇa| taduktaṃ,- “sopavāsaḥ
śucirnaktaṃ saśastro nirharedbalim” iti||6-8||-
saṅgame ca bhiṣak snānaṃ kuryāddhātrīkumārayoḥ
||9|| nānāvastradharā devī
citramālyānulepanā | calatkuṇḍalinī śyāmā revatī te prasīdatu
||10|| upāsate yāṃ satataṃ devyo
vividhabhūṣaṇāḥ | lambā karālā vinatā tathaiva bahuputrikā | revatī śuṣkanāmā
yā sā te devī prasīdatu ||11||
saṅgama ityādi| saṅgame nadīdvayamelake| rakṣāmantramāha- nānetyādi| aparā
devyo vividhabhūṣaṇā yāṃ revatīmupāsate sevante sā devī bho bālaka te tava
prasādaṃ karotu loke prasādakarā bhavatu| revatī śuṣkanāmā
śuṣkarevatītyarthaḥ||9-11||
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate kumāratantre revatīpratiṣedho nāma
(pañcamo'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekatriṃśo'dhyāyaḥ
||31||
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṃ nibandhasaṅgrahākhyāyāṃ
suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargate kaumārabhṛtyatantre revatīpratiṣedho
nāmaikatriṃśattamo'dhyāyaḥ||31||
pāṭhāntarāḥ
- 1 ‘saṅkṣudya taile saṃyacchanti' iti pā. ↩