atha sūtikāroganidānam | aṅgamardo jvaraḥ kampaḥ pipāsā gurugātratā | śothaḥ
śūlātisārau ca sūtikārogalakṣaṇam ||1||
kramaprāptatvāt sūtikāroganidānārambhaḥ–
1
aṅgamarda ityādi| sūtikārogalakṣaṇamiti sūtikāroga eva lakṣaṇam,
2
aṅgamardādivyatiriktasya rogasyānabhidhānāt| ete'ṅgamardādayaḥ prāyeṇa
sūtikāyā bhavantaḥ sūtikārogatvena lakṣyante ityarthaḥ||1||
sūtikārogalakṣaṇamāha– aṅgamarda ityādi| sūtikāroga eva lakṣaṇam,
aṅgamardādivyatiriktasya rogasyānabhidhānāt|
3
etenāṅgamardādayaḥ prāyeṇa sūtikāyā
4
bhavantaḥ sūtikārogatvena lakṣyanta ityarthaḥ||1||
mithyopacārāt saṅkleśādviṣamājīrṇabhojanat | sūtikāyāśca ye rogā jāyante
5
dāruṇāstu te ||2|| jvarātīsāraśothāśca
śūlānāhabalakṣayāḥ | tandrāruciprasekādyāḥ kaphavātāmayodbhavāḥ
||3|| kṛcchrasādhyā hi te rogāḥ
6
kṣīṇamāṃsabalāgnitaḥ | te sarve sūtikānāmnā rogāste cāpyupadravāḥ
||4||
sūtikāroganidānamāha– mithyetyādi| saṅkleśāditi saṅkliśyate utkliśyate
doṣo'neneti saṅkleśo doṣajanakamannam| viṣamājīrṇabhojanāditi
viṣamabhojanādajīrṇabhojanācca| jvarātīsārādīnāmaṅgamardādibhyaḥ pṛthak
punarupādānaṃ rogādhikyaṃ kṛcchratvamupadravatvaṃ ca khyāpayitum|
kaphavātāmayodbhavāḥ
7
iti tandrāruciprasekādyā ityasya viśeṣaṇam|
8
manyante kecit, anye sarvasya jvarātisārādeḥ| kaphavātaje vikāre sati
yeṣāmudbhavaste kaphavātāmayodbhavāḥ jvarātīsārādayaḥ kṛcchrasādhyā ityarthaḥ|
te sarve sūtikānāmneti te jvarātīsārādayaḥ sarve
sūtikābhavatvenāśrayāśritayorabhedopacārāt
9
sūtikānāmnocyante; te cāpyupadravāḥ
10
te upadravāśca bhavanti uktānāṃ rogāṇāmanyatamaṃ pradhānīkṛtya||2-4||
mithyopacārādityādi| mithyopacārādibhiḥ sūtikāyā ye rogā jāyante| saṅkleśāditi
saṅkliśyate utkliśyate doṣo'neneti saṅkleśo doṣajanakamannam|
viṣamājīrṇabhojanāditi
11
viṣamabhojanādajīrṇabhojanācca| jvarātīsārādīnāmaṅgamardādibhyaḥ
pṛthagupādānaṃ kṛcchrasādhyā ityarthaḥ| te sarve sūtikānāmnetyādi|
jvarātīsārādayaḥ sarve
sūtikābhavatvenāśrayāśritayorabhedopacārātsūtikānāmnocyante| te cāpyupadravā
iti, te upadravāśca bhavanti rogāṇāmanyatamaṃ pradhānīkṛtya
12||2-4||
iti śrīmādhavakaraviracite mādhavanidāne sūtikāroganidānaṃ samāptam
||65||
iti śrīkaṇṭhadattakṛtāyāṃ madhukośavyākhyāyāṃ sūtikāroganidānaṃ samāptam||65||
13
iti śrīvācaspativaidyaviracitāyāṃ mādhavanidānaṭīkāyāmātaṅkadarpaṇākhyāyāṃ
sūtikāroganidānam||65||
pāṭhāntarāḥ
- 1 . agrimapaṅktiḥ kvacitpustake nopalabhyate | ↩
- 2 . ‘aṅgamardādivyatiriktānāṃ rogāṇāmanabhidhānāt| aṅgamarda ityādi|’ iti pā.| ↩
- 3 . ‘ete'ṅgamardādayaḥ’ iti pā.| ↩
- 4 . ‘bhavanti’ iti pā.| ↩
- 5 . ‘dāruṇāḥ smṛtāḥ’ iti pā. | ↩
- 6 . ‘kṣīṇamāṃsabalāśritāḥ’ iti pā. | ↩
- 7 . ‘ityasya tandrāruciprasekādyā iti’ iti pā.| ↩
- 8 . agrimapaṅktiḥ kvacitpustake nopalabhyate | ↩
- 9 . ‘sūtikā iti nāmnocyante’ iti pā.| ↩
- 10 . ‘te upadravāśca bhavanti’ iti pāṭhaḥ kvacitpustake nopalabhyate | ↩
- 11 . ‘viṣamabhojanājīrṇabhojanācca|’ iti pā.| ↩
- 12 . atra ‘bhavanti’ iti kvacitpustake adhikaḥ pā.| ↩
- 13 . ‘ityātaṅkadarpaṇe nidānavyākhyāyāṃ sūtikāroganidānam||65||’ iti pā.| ↩